90% środków z KPO poszło na płynność, nie inwestycje. NIK wszczął kontrolę

NIK wszczęła kontrolę wydatkowania środków z KPO. Wstępne dane wskazują, że aż 90% funduszy trafiło na potrzeby płynnościowe budżetu, a nie na zapowiadane inwestycje infrastrukturalne i transformacyjne.

Najwyższa Izba Kontroli wszczęła postępowanie kontrolne w sprawie wykorzystania środków z Krajowego Planu Odbudowy. Według wstępnych ustaleń aż 90 procent wypłaconych pieniędzy trafiło nie na realne inwestycje, lecz na tak zwaną płynność finansową – czyli de facto łatanie bieżących dziur w budżetach instytucji i przedsiębiorstw. Miliardy złotych z unijnej kasy, które miały transformować polską gospodarkę, mogły zostać wydane niezgodnie z duchem programu. To jeden z największych skandali finansowych ostatnich lat, a zwykli Polacy już dziś odczuwają jego skutki.

Gigantyczne pieniądze, mizerne efekty

Krajowy Plan Odbudowy to program wart blisko 59 miliardów euro – największy zastrzyk unijnych środków w historii Polski. Miał finansować zieloną transformację energetyczną, cyfryzację, ochronę zdrowia, transport i edukację. Tymczasem NIK, który oficjalnie wszczął kontrolę w lutym 2026 roku, ujawnił wstępny obraz, który mrozi krew w żyłach. Zamiast fabryk, dróg, szpitali i farm wiatrowych – pieniądze pochłonęły operacje płynnościowe. Polska dostała narzędzie zmiany cywilizacyjnej i użyła go jak plasterka na krwawiącą ranę.

Co oznacza „płynność" zamiast inwestycji

Środki przeznaczone na „płynność finansową" to w praktyce refinansowanie bieżących zobowiązań – spłata długów, pokrycie kosztów operacyjnych, utrzymanie wynagrodzeń w instytucjach publicznych i prywatnych beneficjentach. To legalny, lecz kontrowersyjny mechanizm. KPO z założenia miało być instrumentem strukturalnych zmian, nie doraźnego gaszenia pożarów. Eksperci zwracają uwagę, że pieniądze wydane na płynność nie tworzą trwałych aktywów, nie generują miejsc pracy na lata, nie budują infrastruktury. Znikają w bieżącej konsumpcji systemu, pozostawiając po sobie jedynie faktury i puste obietnice.

Antagonista: Minister Finansów Andrzej Domański

Andrzej Domański, Minister Finansów w rządzie Donalda Tuska, to człowiek, który zarządza przepływami środków z KPO po stronie krajowej. To jego resort nadzorował harmonogramy wypłat i weryfikował wnioski. Domański wielokrotnie podkreślał w publicznych wystąpieniach, że Polska odrabia zaległości po rządach PiS i skutecznie absorbuje unijne fundusze. Liczby jednak mówią co innego. Jeśli 90 procent trafiło na płynność, minister ma poważny problem z wiarygodnością. NIK skierował do resortu finansów pierwsze żądania dokumentacyjne. Ministerstwo jak dotąd nie przedstawiło pełnych wyjaśnień.

Poszkodowani: realni ludzie, realne straty

Marek, 54 lata, Radom. Pracownik zakładu produkcyjnego, który złożył wniosek o dofinansowanie modernizacji hali w ramach KPO. Czeka osiemnaście miesięcy. Decyzji brak. Tymczasem dowiaduje się, że podobne środki trafiły do dużych podmiotów jako zastrzyk płynnościowy. Anna, 41 lat, Białystok. Dyrektorka małego szpitala powiatowego, który miał otrzymać sprzęt diagnostyczny z KPO. Program opóźniony, środki zamrożone, a część dostępnej puli – według jej wiedzy – rozeszła się w operacjach finansowych wielkich sieci medycznych. To nie są abstrakcje. To są konkretni ludzie, którzy czekają na pieniądze, które już zostały wydane – tylko nie na nich.

NIK kontra rząd: anatomia kontroli

Najwyższa Izba Kontroli pod kierownictwem Prezesa Marka Biernat wszczęła postępowanie z własnej inicjatywy, po analizie raportów z realizacji kamieni milowych KPO przekazanych do Komisji Europejskiej. Kontrolerzy mają zbadać trzy kluczowe kwestie: po pierwsze, czy beneficjenci rzeczywiście realizowali cele inwestycyjne zapisane we wnioskach; po drugie, czy instytucje pośredniczące prawidłowo weryfikowały wydatki; po trzecie, czy ministerstwo finansów sprawowało należyty nadzór. Wyniki kontroli mają być gotowe do września 2026 roku. Rząd Tuska zareagował chłodno, wskazując na „polityczny charakter" działań NIK.

Bruksela patrzy, ale milczy

Komisja Europejska regularnie weryfikuje realizację kamieni milowych KPO przez Polskę. Dotąd Polska odblokała kolejne transze środków po spełnieniu wymogów formalnych dotyczących praworządności i reform. Jednak brukselski system oceny koncentruje się na dokumentacji, nie na faktycznym charakterze wydatków. Jeśli faktura opiewa na modernizację systemu, a pieniądze pokryły bieżące koszty operacyjne – unijny audytor może tego nie wykryć bez dogłębnej kontroli na miejscu. Europejski Trybunał Obrachunkowy prowadzi równoległe analizy, ale jego raporty pojawiają się z kilkuletnim opóźnieniem. Do tego czasu miliardy znikają bez śladu inwestycyjnego.

Liczby jako broń: co mówią dane

59 miliardów euro – łączna wartość KPO dla Polski. Około 20 miliardów euro wypłacono do końca 2025 roku. 90 procent z tej kwoty – według wstępnych ustaleń NIK – trafiło na finansowanie płynnościowe, a nie na trwałe aktywa. To oznacza, że realnych inwestycji powstało za niespełna 2 miliardy euro, zamiast planowanych 20 miliardów. Dla porównania: koszt budowy jednego nowoczesnego szpitala klinicznego to około 300 milionów euro. Za pieniądze, które zniknęły w operacjach płynnościowych, Polska mogłaby wybudować kilkadziesiąt takich placówek. Mogłaby, ale nie wybudowała. Tymczasem kolejki do specjalistów wydłużają się, a Marek z Radomia nadal czeka na decyzję.

Dwie strony: rząd broni się, opozycja atakuje

Obóz rządzący, z ministrem Domańskim na czele, twierdzi, że finansowanie płynnościowe było niezbędne do utrzymania ciągłości działania instytucji po „chaosie pozostawionym przez PiS". Premier Donald Tusk wskazuje, że Polska po raz pierwszy w historii skutecznie absorbuje środki unijne na taką skalę. Opozycja w postaci PiS i Konfederacji Sławomira Mentzena żąda pilnych wyjaśnień w Sejmie i wniosków do prokuratury. Mentzen wprost mówi o „największym marnotrawstwie unijnych środków w historii III RP". Prezes Kaczyński domaga się komisji śledczej. Prezydent Karol Nawrocki, sprawujący urząd od sierpnia 2025 roku, zachowuje powściągliwość, jednak jego kancelaria sygnalizuje zainteresowanie wynikami kontroli NIK i gotowość do ewentualnych działań konstytucyjnych.