Jaworzno z magazynem ciepła 400 MWh Tauron podpisał kontrakt za ponad 300 mln zł

Tauron Wytwarzanie zlecił spółce AB Industry budowę nowego źródła ciepła w Jaworznie. Inwestycja za ponad 300 mln zł połączy kotły gazowo-olejowe, kotły elektrodowe, kogenerację i magazyn ciepła o pojemności 400 MWh. Ma dostarczać ciepło do miasta oraz parę technologiczną do bloku energetycznego o mocy 910 MW.

Podpisany kontrakt przenosi przedsięwzięcie na etap realizacji przez generalnego wykonawcę. AB Industry ma zaprojektować i wybudować źródło, którego docelowa moc cieplna przekroczy 126 MWt, a moc elektryczna wyniesie blisko 14 MWe. Te wielkości opisują dwa różne produkty instalacji: ciepło i prąd. Nie należy ich sumować ani porównywać bezpośrednio z pojemnością akumulatora ciepła.

Projekt jest powiązany zarówno z potrzebami miejskiego systemu ciepłowniczego, jak i zapotrzebowaniem elektrowni na parę technologiczną. Wielkość 910 MW odnosi się do istniejącego bloku, który ma otrzymywać parę, a nie do nowego źródła miejskiego. Dla odbiorców istotne będzie to, jak poszczególne urządzenia będą współpracować podczas zmiennego zapotrzebowania na ogrzewanie i przy różnych warunkach na rynku energii.

Pierwsza część obejmie pięć gazowo-olejowych kotłów parowych oraz dwa kotły elektrodowe: parowy i wodny. Powstanie również akumulator ciepła. Ten etap ma być gotowy przed sezonem grzewczym 2028/2029. Pierwsze roboty w terenie zaplanowano na pierwszą połowę 2027 roku. Są to terminy realizacyjne inwestycji, a nie informacja, że nowe urządzenia już pracują dla miasta.

Drugi etap przewiduje silniki gazowe pracujące w kogeneracji. Ich uruchomienie planowane jest na drugi kwartał 2029 roku. Dopiero pełny zestaw urządzeń zapewni zakładaną konfigurację produkcji ciepła i energii elektrycznej. Rozdzielenie etapów pozwala oceniać postęp dokładniej niż samo podanie jednej daty zakończenia. Ważne będą odbiory, próby współpracy z siecią i rzeczywista gotowość przed zimowym wzrostem zapotrzebowania.

Akumulator ma przechowywać energię cieplną. Jego zadaniem jest oddzielenie momentu produkcji ciepła od momentu wykorzystania przez odbiorców. To inny rodzaj magazynowania niż w akumulatorze elektrochemicznym: zgromadzona energia ma służyć systemowi ciepłowniczemu. Z pojemności 400 MWh nie wynika, że instalacja będzie mogła oddać taką ilość energii elektrycznej do sieci.

Praktyczny sens pojemności można pokazać na uproszczonym przykładzie. Gdyby odbiór ciepła wynosił stale 40 MW, zapas 400 MWh odpowiadałby dziesięciu godzinom pracy. Obliczenie pomija straty i ograniczenia techniczne, a 40 MW jest wartością przyjętą jedynie do ilustracji. Rzeczywisty czas wykorzystania magazynu będzie zależał od jego mocy, poziomu naładowania oraz aktualnych potrzeb systemu, a nie tylko od liczby podanej w megawatogodzinach.

Kotły elektrodowe przekształcają energię elektryczną w ciepło. Ich rola w Jaworznie wiąże się z możliwością pracy w okresach zwiększonej generacji ze źródeł odnawialnych. Latem, kiedy fotowoltaika produkuje dużo prądu, zapotrzebowanie na ogrzewanie budynków jest mniejsze, ale nadal potrzebna jest ciepła woda. Połączenie kotła z magazynem pozwala przesunąć wykorzystanie wytworzonego ciepła na późniejsze godziny.

Taki układ może zwiększać elastyczność systemu, lecz nie oznacza automatycznie darmowego ogrzewania. Opłacalność zależy od kosztu zakupu prądu, opłat związanych z jego poborem i alternatywnego kosztu produkcji ciepła. Sama wysoka generacja OZE nie przesądza ceny, po której konkretny odbiorca kupi energię. O wyborze urządzenia do pracy powinno decydować porównanie pełnych kosztów i warunków technicznych.

Silniki gazowe mają jednocześnie produkować prąd i użyteczne ciepło. Kogeneracja pozwala wykorzystać ciepło powstające podczas wytwarzania energii elektrycznej zamiast traktować je wyłącznie jako stratę. W połączeniu z akumulatorem ułatwia dopasowanie pracy urządzeń do dwóch rynków. Produkcja prądu i odbiór ciepła nie muszą bowiem osiągać najwyższych wartości dokładnie w tych samych godzinach.

Kotły gazowo-olejowe zapewnią dodatkową możliwość wytwarzania ciepła i pary. Różne technologie mogą się uzupełniać, gdy zmienia się dostępność energii albo obciążenie systemu. Nadal będzie to jednak instalacja korzystająca również z paliw kopalnych. Jej ocenę środowiskową i ekonomiczną warto opierać na rzeczywistej strukturze pracy, zużyciu paliwa oraz udziale kotłów elektrycznych, a nie wyłącznie na obecności urządzeń zdolnych wykorzystywać energię z OZE.

Projekt uzyskał wcześniej wsparcie w mechanizmie premii kogeneracyjnej. Jego łączna wartość wynosi około 337 mln zł w okresie 2029–2044. Nie jest to jednorazowy przelew na pokrycie podpisanego kontraktu budowlanego. Wartość wsparcia rozłożonego na wieloletnią pracę instalacji oraz wynagrodzenie generalnego wykonawcy opisują różne przepływy finansowe i różne okresy.

Nie można więc odjąć 337 mln zł od ponad 300 mln zł i ogłosić, że inwestycja nic nie kosztuje albo przyniesie zysk już w dniu budowy. W rozliczeniu przedsięwzięcia znaczenie mają również eksploatacja, paliwa, energia, finansowanie i warunki uzyskiwania premii. Dla odbiorcy końcowego najważniejszy jest trwały koszt dostarczenia ciepła, którego nie wyjaśnia proste porównanie dwóch nagłówkowych kwot.

Nowe źródło ma zwiększyć możliwości zapewniania dostaw i wyboru sposobu produkcji ciepła. Stabilność odbioru wspiera wcześniejsza umowa Tauron Wytwarzanie ze Spółką Ciepłowniczo-Energetyczną Jaworzno III. Zawarto ją na czas nieokreślony z wyłączeniem wypowiedzenia w pierwszych dziesięciu pełnych latach realizacji. To element organizacji dostaw, ale nie gwarancja niezmiennej ceny ogrzewania dla mieszkańca przez dziesięć lat.

Na rachunkach efekt będzie zależał od kosztów pracy całego systemu i zasad rozliczeń z odbiorcami. Warto obserwować dotrzymanie terminów, zakres uruchomionych urządzeń oraz wykorzystanie magazynu w praktyce. Sama zapowiedź nowego źródła nie daje podstaw do wyliczenia procentowej obniżki opłat. Korzyść techniczna może polegać przede wszystkim na większej liczbie dostępnych sposobów pokrycia zapotrzebowania w różnych warunkach.

Jaworzno przygotowuje system łączący produkcję gazową, wykorzystanie prądu i przechowywanie ciepła. Kontrakt za ponad 300 mln zł oznacza konkretny etap realizacji, a pojemność 400 MWh daje projektowi możliwość przesuwania podaży ciepła w czasie. Ostateczny efekt dla mieszkańców pokażą terminowe uruchomienie, sposób eksploatacji i koszty dostaw. Na obecnym etapie uzasadnione jest oczekiwanie większej elastyczności, nie deklarowanie pewnej obniżki rachunków.