NFOŚiGW otwiera nową falę finansowania OZE i magazynów energii

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zapowiada do końca 2026 roku serię naborów na odnawialne źródła energii, magazyny energii i ciepła, sieci elektroenergetyczne oraz modernizację budynków. Skala planów sięga wielu miliardów złotych, lecz ich ocena wymaga oddzielenia budżetów zapowiedzianych programów od faktycznie podpisanych umów i wypłaconych środków. Do 1 września Fundusz wypłacił 11,165 mld zł z rocznego planu wynoszącego 37,148 mld zł.

Plan finansowy NFOŚiGW na 2026 rok przewiduje wypłaty w wysokości 37,148 mld zł. Do początku września beneficjenci otrzymali 11,165 mld zł, czyli 30,1 proc. tej kwoty. Ze środków krajowych wypłacono 5,702 mld zł, a ze źródeł zagranicznych 5,463 mld zł. Sama wielkość planu nie przesądza więc, ile pieniędzy trafi do inwestorów przed końcem roku.

Różnica między planem a wykonaniem nie musi oznaczać, że środki przepadną. Projekty infrastrukturalne są rozliczane etapami, a wypłata następuje po podpisaniu umowy, realizacji prac i zatwierdzeniu dokumentów. Pokazuje jednak, jak duże znaczenie będą miały ostatnie miesiące roku. Nagromadzenie naborów może jednocześnie zwiększyć obciążenie Funduszu, wykonawców i instytucji przygotowujących wnioski.

Na 1 października zapowiedziano start programu Przemysł energochłonny OZE z budżetem 300 mln zł. Wsparcie ma trafić do przedsiębiorstw posiadających tytuł prawny do instalacji objętej systemem handlu uprawnieniami do emisji. Nabór ma potrwać do końca marca 2027 roku, dlatego firmy powinny wcześniej ustalić zakres inwestycji, status instalacji oraz możliwość spełnienia kryteriów formalnych i finansowych.

Tego samego dnia ma ruszyć Energia dla wsi z budżetem 400 mln zł. Wśród potencjalnych beneficjentów wskazano rolników oraz istniejące i tworzone spółdzielnie energetyczne. Program może wspierać lokalne wytwarzanie i bilansowanie energii, ale o jego praktycznej atrakcyjności zdecydują katalog kosztów kwalifikowanych, poziom pomocy oraz wymagania dotyczące trwałości projektu.

W czwartym kwartale ma zostać uruchomiona druga część programu dofinansowania przydomowych magazynów energii, finansowana z Funduszu Modernizacyjnego. Planowany budżet wynosi 1 mld zł, a odbiorcami mają być osoby fizyczne. Dla rynku fotowoltaiki jest to ważny sygnał, ponieważ kolejne instalacje powinny w większym stopniu zużywać energię na miejscu i ograniczać oddawanie nadwyżek w godzinach największej produkcji.

Zapowiedź nie jest jeszcze równoznaczna z otwarciem naboru. Kluczowe będą regulamin, data kwalifikowania wydatków, wymagania wobec urządzeń i systemów zarządzania energią oraz zasady łączenia pomocy z innymi programami. Dotychczas w programach dotyczących przydomowych magazynów wypłacono około 72 mln zł, więc nowa pula oznaczałaby wyraźne zwiększenie skali wsparcia.

Nabór na magazyny ciepła w systemach ciepłowniczych ma rozpocząć się 1 grudnia i potrwać do końca marca 2027 roku. Budżet wynosi 1 mld zł. O środki mają ubiegać się przedsiębiorstwa wytwarzające lub dystrybuujące ciepło w publicznej sieci, posiadające odpowiednią koncesję. Magazyn może ograniczać pracę drogich źródeł szczytowych i ułatwiać wykorzystanie energii z OZE lub ciepła odpadowego.

Jeszcze większy ma być Fundusz Transformacji Ciepłownictwa z pulą 3 mld zł, planowany na czwarty kwartał 2026 roku lub pierwszy kwartał 2027 roku. Lista potencjalnych odbiorców obejmuje przedsiębiorstwa ciepłownicze, spółki projektowe, podmioty odzyskujące ciepło odpadowe i spółdzielnie mieszkaniowe. Tak szeroki zakres wymaga jasnego podziału pieniędzy między modernizację źródeł, sieci i magazynowanie.

Na budowę i rozbudowę sieci potrzebnych do ogólnodostępnych stacji ładowania dużej mocy przewidziano 735 mln zł. Beneficjentami mają być operatorzy systemów dystrybucyjnych. Program odpowiada na problem, którego nie rozwiązuje sama dotacja do ładowarki. Bez odpowiedniej mocy przyłączeniowej lokalizacja dla ciężkiego transportu może pozostać niewykorzystana mimo popytu ze strony przewoźników.

Osobny miliard złotych ma wspierać budowę lub rozbudowę stacji ładowania dla transportu ciężkiego. O te środki mają ubiegać się firmy posiadające siedzibę lub oddział w Polsce. Skuteczność obu instrumentów zależy od ich synchronizacji. Stacja, przyłącze, dostawa urządzeń i zakup pojazdów muszą powstawać według zgodnych harmonogramów, inaczej infrastruktura może długo nie generować przychodów.

Na renowację energetyczną budynków edukacyjnych przewidziano 2 mld zł. Program planowany na czwarty kwartał ma być dostępny dla samorządów i innych osób prawnych prowadzących szkoły oraz placówki edukacyjne. Dobrze zaprojektowana modernizacja powinna łączyć izolację, wentylację, automatykę, wymianę źródła ciepła i przygotowanie instalacji do współpracy z lokalnym OZE.

Kolejny miliard złotych ma trafić na efektywność energetyczną szpitali. W takich obiektach prosty wskaźnik spadku zużycia energii nie wystarcza, ponieważ priorytetem pozostają bezpieczeństwo pacjentów i ciągłość pracy urządzeń. Projekty powinny wykazać oszczędności, odporność zasilania i zdolność prowadzenia prac bez paraliżowania działalności medycznej.

Największą wartość zawartych umów ma Czyste Powietrze, przekraczającą 36 mld zł. Od początku programu Mój Prąd wypłacono 4,776 mld zł, w Moim Cieple 356,4 mln zł, a w NaszEauto blisko 1,146 mld zł. Te liczby dotyczą różnych okresów i etapów realizacji, dlatego nie powinny być bezpośrednio porównywane z rocznym planem wypłat.

Stare zobowiązania konkurują o zasoby organizacyjne z nowymi naborami. Fundusz obsługuje wnioski, kontrole i płatności, a beneficjenci potrzebują projektantów i wykonawców. Opóźnienia mogą wynikać z niedojrzałych projektów, problemów z przyłączeniem, wzrostu cen lub braku wymaganych decyzji.

Potencjalni beneficjenci mogą już przygotować audyt energetyczny, dane o zużyciu, dokumenty własnościowe, warunki przyłączenia i warianty finansowania. Trzeba także sprawdzić limity pomocy publicznej oraz możliwość odzyskania VAT, ponieważ błędne założenie może zmienić wymagany wkład własny.

Nie należy zamawiać urządzeń wyłącznie na podstawie zapowiedzi. Data kwalifikowania kosztów i zasady wyboru wykonawcy mogą przesądzić o uznaniu wydatku. Najbezpieczniej przygotować projekt do szybkiego startu, lecz nieodwracalne umowy podpisać po publikacji regulaminu i harmonogramu.

Plan NFOŚiGW otwiera dużą pulę potencjalnego finansowania transformacji energetycznej. Konkretne terminy dotyczą październikowych programów dla przemysłu i wsi oraz grudniowego naboru na magazyny ciepła. Instrumenty dla prosumentów i ciepłownictwa wymagają jeszcze potwierdzenia w dokumentacji konkursowej.

O sukcesie zdecydują sprawne wypłaty, dojrzałe inwestycje i koordynacja sieci, magazynów oraz źródeł. Różnica między rocznym planem a wykonaniem będzie głównym miernikiem w ostatnim kwartale 2026 roku.