Nowe przepisy dla CSIRE podpisane. Jak mają chronić ciągłość rozliczeń energii?

15 października prezydent podpisał nowelizację Prawa energetycznego dotyczącą m.in. Centralnego Systemu Informacji Rynku Energii. Ustawa porządkuje postępowanie przy niedostępności systemów informatycznych i zasady przejściowej obsługi części rynku. Dla odbiorców i firm najważniejsze są ciągłość rozliczeń oraz wiarygodność danych o zużyciu energii.

Centralny System Informacji Rynku Energii służy do wymiany i przetwarzania informacji potrzebnych na detalicznym rynku energii elektrycznej. Obejmuje m.in. dane pomiarowe oraz obsługę procesów związanych ze zmianą sprzedawcy. Rolę Operatora Informacji Rynku Energii pełnią Polskie Sieci Elektroenergetyczne. To infrastruktura informacyjna, od której zależy sprawne uzgadnianie danych pomiędzy uczestnikami rynku.

Warto odróżnić ją od fizycznej sieci przesyłającej prąd. Problem z dostępnością systemu informatycznego nie oznacza sam w sobie przerwy w zasilaniu budynku. Może natomiast utrudnić przekazanie odczytów, wykonanie procesu rynkowego lub terminowe uzgodnienie rozliczeń. Właśnie dlatego rynek potrzebuje zasad działania na czas, gdy standardowa wymiana informacji przestaje być możliwa.

Podpisana ustawa z 18 września 2026 r., procedowana jako druk 3102, wprowadza obowiązek przygotowania i stosowania planów na wypadek zakłóceń systemów informacyjnych związanych z CSIRE. Doprecyzowuje również prowadzenie rozliczeń przy niedostępności CSIRE i współpracujących systemów z przyczyn innych niż awaria. Pozwala to objąć procedurami szerszy zakres zdarzeń niż wyłącznie techniczne uszkodzenie infrastruktury.

Dla przedsiębiorstwa energetycznego dobry plan powinien przekładać się na jasną odpowiedzialność pracowników, sposób przechowania komunikatów i późniejszego uzgodnienia danych. Praktyczny test jest prosty: firma powinna wiedzieć, co robi z informacją, której nie może przekazać standardową drogą. Sam dokument organizacyjny nie zapewni ciągłości, jeżeli nie zostanie powiązany z narzędziami, personelem i możliwością odtworzenia wykonanych czynności.

Nowelizacja obejmuje także obowiązki przekazywania operatorowi systemu przesyłowego danych czasu rzeczywistego, grafikowych i strukturalnych. Ich celem jest poprawa bezpieczeństwa oraz efektywności bilansowania krajowego systemu. To obszar szerszy od samego wystawiania faktur odbiorcom. Planowana praca jednostek i informacje o ich parametrach mają znaczenie dla zarządzania całym układem wytwarzania oraz poboru.

W praktyce wdrożenie takiego obowiązku wymaga sprawdzenia źródła danych, częstotliwości ich aktualizacji i osoby odpowiedzialnej za poprawność. Informacja dostarczona w terminie, ale w błędnej jednostce albo z niewłaściwym oznaczeniem punktu, może być bezużyteczna. Dlatego przygotowanie techniczne powinno obejmować zarówno wysłanie komunikatu, jak i potwierdzenie, że druga strona odczytała właściwe wartości oraz przypisała je do odpowiedniego obiektu.

Ustawa dopuszcza przejściowe funkcjonowanie części rynku poza CSIRE, jeżeli dany operator nie rozpocznie wykonywania wszystkich zadań od 19 października 2026 r. Dla określonych przypadków termin graniczny pozostaje wyznaczony na 19 kwietnia 2028 r. Nie oznacza to ogólnego przesunięcia obowiązków całego rynku do tej drugiej daty ani zatrzymania działania systemu dla pozostałych uczestników.

Firma posiadająca kilka zakładów nie powinna zatem zakładać jednakowego sposobu obsługi wszystkich swoich punktów. Potrzebne jest sprawdzenie operatora, zakresu wdrożenia i sposobu przekazywania danych dla każdego z nich. Dzięki temu można uniknąć sytuacji, w której część odczytów pochodzi z nowego obiegu informacji, a pozostałe z dotychczasowego, lecz wewnętrzna kontrola traktuje je jak jednorodny zestaw.

Pakiet przewiduje sankcje za niewykonywanie obowiązków informacyjnych i poleceń operatorów. Jednocześnie uwzględnia wyłączenie odpowiedzialności, kiedy naruszenie jest skutkiem niedostępności CSIRE lub systemu innego uczestnika. Dla zobowiązanego przedsiębiorstwa kluczowe staje się więc rozróżnienie własnego zaniedbania od przeszkody leżącej poza jego systemem. Sama deklaracja, że wystąpił problem informatyczny, nie wyjaśnia jeszcze przebiegu zdarzenia.

Warto zapewnić zapisy czasu wysyłki, otrzymanych potwierdzeń, komunikatów błędu oraz działań podjętych po wykryciu problemu. Pomagają one ustalić, czy informacja została przygotowana prawidłowo i w którym miejscu zatrzymał się jej przepływ. Takie dowody ułatwiają również usunięcie rozbieżności po przywróceniu dostępności. Nie zastępują obowiązku działania, lecz pozwalają rzetelnie odtworzyć sytuację zamiast opierać wyjaśnienia na pamięci pracowników.

Portal MojeIRE pozwala odbiorcom, prosumentom i wytwórcom przeglądać informacje o umowach, punktach pomiarowych oraz pobranej lub wytworzonej energii, w zakresie danych udostępnionych w CSIRE. Można również udzielać upoważnień do dostępu. Portal nie zastępuje jednak kontaktu ze sprzedawcą lub operatorem przy zawarciu umowy czy poprawianiu danych przekazywanych przez te przedsiębiorstwa.

Przy kontroli rachunku warto porównać oznaczenie punktu poboru, daty okresu rozliczeniowego, wskazania i wolumen energii. Jeśli pojawia się różnica, pomocne jest zapisanie konkretnej wartości i okresu, którego dotyczy. Dla prosumenta użyteczne będzie osobne sprawdzenie poboru oraz oddawania energii. Sam dostęp do danych nie zmienia ceny w umowie; daje za to lepszą podstawę do weryfikacji rozliczenia i rozmowy o dopasowaniu oferty.

Nowelizacja upraszcza także model rozliczania tzw. płatnych stopni zasilania, dostosowując go do roli operatorów dystrybucyjnych i ograniczając dokumentację. Nie należy łączyć tej zmiany z automatyczną wypłatą pieniędzy każdemu odbiorcy za dowolną przerwę w dostawach. To odrębne rozwiązanie, którego warunki trzeba analizować niezależnie od procedur dotyczących wymiany informacji w CSIRE.

Również terminy stosowania nowych przepisów nie są jednakowe. Co do zasady ustawa ma wejść w życie następnego dnia po ogłoszeniu, a wskazane wyjątki po czternastu dniach. Dla uczestników rynku oznacza to potrzebę przypisania dat do poszczególnych obowiązków. Zestawienie zadań powinno obejmować procedury operacyjne, umowy, systemy informatyczne oraz komunikację z kontrahentami, tak aby przygotowanie nie kończyło się na aktualizacji regulaminu.

Nowe przepisy mają uporządkować działanie rynku w sytuacjach, w których standardowy przepływ danych zostaje zakłócony albo uczestnicy przechodzą na nowy model w różnym zakresie. Odbiorca powinien dzięki temu zyskać bardziej przewidywalną obsługę, ale skuteczność zmian zależy od wykonania procedur przez firmy. Dla przedsiębiorstw najważniejsze są spójne dane, udokumentowany przebieg komunikacji i znajomość obowiązków właściwych dla ich punktów pomiarowych. Sam podpis pod ustawą nie zastąpi tej pracy organizacyjnej.