Przemysł chce tańszej zielonej energii. Mechanizm korelacji ma połączyć fabryki z nowymi OZE

Fundacja RE-Source Poland Hub proponuje mechanizm, który ma powiązać rozwój nowych instalacji OZE z potrzebami przemysłu energochłonnego. W centrum pomysłu są długoterminowe kontrakty cPPA, przewidywalna cena energii i rola państwa jako gwaranta bezpieczeństwa umów, a nie klasycznego płatnika dotacji.

Wysokie ceny energii coraz częściej decydują o tym, gdzie powstają nowe zakłady przemysłowe. Hutnictwo, chemia, cement, szkło, papier i inne branże energochłonne nie mogą traktować prądu jak drobnego kosztu operacyjnego. Dla nich energia jest jednym z głównych czynników konkurencyjności.

Jeżeli Polska chce przyciągać inwestycje przemysłowe, musi zaoferować nie tylko działki, kadry i ulgi, ale także przewidywalną energię. Tania energia z OZE może być przewagą, lecz pod warunkiem, że przemysł dostanie do niej dostęp w modelu, który banki, inwestorzy i zarządy uznają za stabilny.

Koncepcja mechanizmu korelacji zakłada bezpośrednie powiązanie potrzeb odbiorców energochłonnych z rozwojem nowych źródeł OZE. Przemysł otrzymywałby długoterminowy dostęp do zielonej energii, a inwestorzy OZE stabilny popyt i warunki finansowania projektów. Łącznikiem mają być kontrakty cPPA.

Takie umowy są znane na rynku, ale w Polsce nie stały się jeszcze powszechnym narzędziem dla przemysłu na skalę odpowiadającą potrzebom transformacji. Mechanizm korelacji ma nadać im bardziej systemową formę. Państwo nie miałoby finansować ceny energii, lecz wzmacniać bezpieczeństwo i przewidywalność kontraktów.

Nowa farma wiatrowa lub fotowoltaiczna potrzebuje przychodów, które pozwolą sfinansować budowę. Przemysł potrzebuje ceny, którą można wpisać w wieloletni biznesplan. Te dwa interesy są naturalnie zbieżne, ale w praktyce rozbijają się o profil produkcji OZE, ryzyko rynkowe, koszty bilansowania i niepewność regulacyjną.

Mechanizm korelacji próbuje zamienić tę zbieżność w produkt inwestycyjny. Jeżeli fabryka wie, że przez lata będzie mieć dostęp do określonego wolumenu energii po przewidywalnych zasadach, łatwiej planuje produkcję. Jeżeli inwestor OZE wie, że ma wiarygodnego odbiorcę, łatwiej pozyskuje finansowanie.

Najciekawszy element propozycji dotyczy roli państwa. Nie chodzi o klasyczne dopłacanie do każdej megawatogodziny, lecz o stworzenie ram, które ograniczą ryzyko kontraktowe. Państwo miałoby działać jako gwarant bezpieczeństwa umów, a nie jako podmiot przejmujący cały koszt transformacji.

To podejście może być atrakcyjne fiskalnie, ale wymaga bardzo precyzyjnych zasad. Trzeba określić, jakie kontrakty kwalifikują się do mechanizmu, kto ponosi ryzyko różnicy cen, jak traktować przerwy w produkcji OZE, jakie są obowiązki odbiorcy i czy system nie stworzy ukrytej pomocy dla wybranych branż.

Przemysł pracuje w rytmie produkcji, a OZE w rytmie pogody. Fabryka potrzebuje energii w nocy, zimą i w godzinach, w których słońce lub wiatr nie zawsze odpowiadają zapotrzebowaniu. Dlatego sam kontrakt na energię z OZE nie wystarczy. Potrzebne są bilansowanie, magazyny, portfele źródeł i dobrze zaprojektowana odpowiedzialność za odchylenia.

To może być miejsce dla większych grup energetycznych, agregatorów i wyspecjalizowanych firm obrotu. Mechanizm korelacji będzie wiarygodny dopiero wtedy, gdy pokaże, jak energia z różnych źródeł, magazynów i rynku ma składać się na stabilny produkt dla zakładu przemysłowego.

Konkurencyjność przemysłu nie zależy już wyłącznie od kosztu pracy. Coraz większe znaczenie mają energia, emisje i ślad węglowy produktu. Firma eksportująca stal, cement, szkło, komponenty chemiczne albo papier musi patrzeć na koszty energii oraz wymagania odbiorców, którzy chcą kupować produkty z niższą emisją.

Jeżeli Polska nie zapewni przemysłowi przewidywalnej zielonej energii, inwestycje mogą trafiać tam, gdzie system energetyczny jest tańszy i czystszy. To ryzyko nie dotyczy tylko nowych projektów. Dotyczy także istniejących zakładów, które muszą modernizować linie produkcyjne i podejmować decyzje o kolejnych nakładach.

Dla inwestorów odnawialnych źródeł energii długoterminowy odbiorca przemysłowy oznacza większą bankowalność projektu. Bank finansujący farmę wiatrową lub fotowoltaiczną patrzy na przyszłe przychody. Stabilny kontrakt może obniżyć ryzyko i ułatwić zamknięcie finansowania, szczególnie przy większych projektach.

To ważne w sytuacji, gdy rozwój OZE napotyka bariery sieciowe, administracyjne i cenowe. Projekty muszą konkurować o przyłączenia, kapitał i zaufanie inwestorów. Jeżeli mechanizm korelacji stworzy przewidywalny popyt, może przyspieszyć powstawanie nowych mocy tam, gdzie są najbardziej potrzebne gospodarce.

Propozycja RE-Source Poland Hub jest kierunkowo ważna, ale jej siła będzie zależała od szczegółów legislacyjnych. Trzeba rozstrzygnąć, czy mechanizm będzie dobrowolny, jak będzie weryfikowany związek nowych OZE z odbiorcą, jak zabezpieczyć interes konsumentów i czy mniejsze firmy też będą mogły skorzystać z takiego modelu.

Najbliższa debata powinna więc dotyczyć nie samego hasła taniej zielonej energii, lecz konstrukcji kontraktów, gwarancji, bilansowania i odpowiedzialności. Jeśli uda się to dobrze zaprojektować, Polska może połączyć dwa cele: szybszy rozwój OZE i utrzymanie przemysłu. Jeśli nie, pomysł zostanie kolejną atrakcyjną koncepcją bez realnego wpływu na decyzje inwestorów.

Dla zarządów zakładów energochłonnych kluczowe będzie to, czy mechanizm da się przełożyć na decyzję inwestycyjną. Sama deklaracja tańszej zielonej energii nie wystarczy. Potrzebny jest produkt z określonym wolumenem, ceną, horyzontem, zasadami bilansowania, zabezpieczeniem ryzyk i jasnym wpływem na ślad węglowy produkcji.

Jeżeli mechanizm korelacji zostanie opisany językiem zrozumiałym dla przemysłu i instytucji finansujących, może stać się mostem między polityką energetyczną a realnymi kontraktami. Jeżeli pozostanie ogólną ramą bez wykonawczych szczegółów, fabryki nadal będą szukać pewności poza Polską. Stawką jest więc nie tylko rozwój OZE, ale też miejsce kraju w europejskich łańcuchach dostaw.

Największą wartością byłaby przewidywalność, bo przemysł podejmuje decyzje w cyklach liczonych w latach. Cena energii, której nie da się oszacować, staje się argumentem przeciwko modernizacji lub nowej inwestycji. Mechanizm musi więc dawać firmom konkret, który da się pokazać radzie nadzorczej, bankowi i odbiorcom produktów. Dopiero wtedy stanie się narzędziem konkurencyjności.