Tani prąd z Niemiec brzmi kusząco. Strefa cenowa z Polską może jednak otworzyć trudny spór

Premier Brandenburgii chce, aby prąd był tańszy tam, gdzie jest tanio produkowany. W dyskusji pojawia się także wariant strefy cenowej obejmującej Polskę jako odbiorcę energii z niemieckiego wschodu. To atrakcyjny politycznie pomysł, ale dla Polski oznacza pytania o sieci, regulacje i własny rynek energii.

W Niemczech trwa spór o to, czy utrzymywanie jednej strefy cenowej dla całego kraju nadal ma sens. Brandenburgia produkuje dużo energii z OZE, ale nie zawsze może wykorzystać ją lokalnie albo przesłać dalej bez ograniczeń. Gdy energia powstaje tanio, a cena dla odbiorcy pozostaje wysoka, rośnie presja na zmianę zasad rynku.

Wariant rozważany na wschodzie Niemiec zakłada niższe ceny w regionach z dużą podażą tańszej energii. W tej dyskusji pojawia się Polska, zwłaszcza zachodnie województwa, które mogłyby odbierać nadwyżki. Pomysł brzmi prosto: skoro prąd jest blisko i jest tani, trzeba stworzyć mechanizm, który pozwoli go realnie wykorzystać.

Rachunek za prąd nie zależy wyłącznie od kosztu wytworzenia kilowatogodziny. Znaczenie mają sieci, opłaty, podatki, bilansowanie systemu, dostępność mocy i zasady handlu transgranicznego. Sama obecność taniego źródła po drugiej stronie granicy nie gwarantuje niższego rachunku dla gospodarstwa domowego albo fabryki.

Największe znaczenie ma fizyczna przepustowość połączeń i zdolność systemu do przyjęcia energii wtedy, gdy jest dostępna. Jeżeli sieci są ograniczeniem, niska cena w jednej części rynku nie przeniesie się automatycznie do odbiorców. Wtedy strefa cenowa może stać się bardziej politycznym hasłem niż realną obniżką kosztów.

Dla Polski najciekawszy byłby scenariusz, w którym tańsza energia z regionów OZE obniża koszty dla przemysłu i odbiorców przygranicznych. Zachodnie województwa mogłyby stać się naturalnym odbiorcą nadwyżek, szczególnie jeśli lokalny przemysł potrzebuje stabilnych cen i przewidywalnych dostaw.

Taki zysk wymagałby jednak inwestycji, umów i jasnych zasad. Trzeba byłoby określić, kto płaci za rozbudowę połączeń, jak działa bilansowanie, co dzieje się w godzinach niedoboru i czy polscy odbiorcy nie zostaną wystawieni na ryzyka wynikające z cudzych decyzji regulacyjnych. Tani prąd nie może oznaczać zależności bez kontroli.

Spór o strefy cenowe w Niemczech jest także sporem regionalnym. Regiony z dużą produkcją OZE chcą większych korzyści z lokalnej energii. Regiony przemysłowe na południu obawiają się, że rozbicie jednolitej ceny osłabi ich konkurencyjność i utrudni utrzymanie inwestycji.

Polska nie powinna wchodzić w ten konflikt jako bierny odbiorca cudzych propozycji. Jeśli temat będzie rozwijany, potrzebna jest własna analiza: wpływu na krajowe ceny, bezpieczeństwo dostaw, pracę sieci, interes polskiego przemysłu i możliwość koordynacji z transformacją energetyczną w kraju.

Propozycja wspólnej strefy z Polską może mieć także funkcję negocjacyjną. Dla Brandenburgii jest sposobem na pokazanie, że obecny system blokuje wykorzystanie taniej energii i że potrzebna jest większa elastyczność. Sam pomysł może więc służyć naciskowi na niemiecki rząd federalny oraz unijne instytucje.

Dla Polski ważne jest, aby odróżnić realny projekt od instrumentu politycznej presji. Jeśli niemieckie regiony używają polskiego rynku jako argumentu w sporze wewnętrznym, Warszawa i samorządy przygraniczne powinny zachować ostrożność. Jeśli natomiast pojawi się konkretny model, trzeba go ocenić jak inwestycję infrastrukturalną, a nie jak obietnicę tańszego rachunku.

Firmy energochłonne powinny obserwować temat, bo regionalizacja cen energii może w przyszłości wpływać na lokalizację inwestycji. Jeżeli część regionów zyska trwale niższe ceny, przewaga kosztowa przemysłu zacznie zależeć nie tylko od podatków i płac, ale też od położenia względem sieci i źródeł OZE.

Na razie nie warto budować planów inwestycyjnych wyłącznie na tym scenariuszu. Warto natomiast sprawdzić własne umowy energii, możliwość elastycznego poboru, inwestycje w magazyny i autokonsumpcję. Przyszły rynek energii będzie premiował firmy, które potrafią zużywać prąd wtedy, gdy system ma go dużo i tanio.

Pomysł tańszego prądu z niemieckiego wschodu dla Polski jest atrakcyjny, bo dotyka realnego problemu: wysokich cen energii i niewystarczającego wykorzystania OZE. Nie jest jednak prostą obietnicą niższych rachunków.

Najważniejsze będą sieci, regulacje i interes polskiego systemu. Polska może rozmawiać o transgranicznych rozwiązaniach, ale powinna robić to z kalkulatorem w ręku, a nie pod wpływem hasła o prądzie za kilka centów.