Antyukraińska fala staje się tematem kampanii. Liczby są tarczą, ale nie zastąpią polityki

Rząd chce odpowiadać na antyukraińskie nastroje liczbami o pracy, podatkach i wkładzie obywateli Ukrainy w polską gospodarkę. To ważna zmiana, bo spór o Ukrainę coraz wyraźniej łączy politykę wewnętrzną, bezpieczeństwo i rynek pracy. Same dane nie wystarczą jednak do zatrzymania emocji, jeżeli państwo nie pokaże jednocześnie jasnych zasad migracji, pomocy i odpowiedzialności.

Antyukraińska fala przestaje być wyłącznie zjawiskiem internetowym. Staje się tematem, który może wrócić w kampanii parlamentarnej 2027 r., bo łączy kilka silnych emocji naraz: zmęczenie wojną, lęk o bezpieczeństwo, konkurencję na rynku pracy, pamięć historyczną i spór o koszty pomocy. Partie będą kuszone prostymi hasłami, bo temat łatwo uruchamia gniew oraz poczucie nierównego traktowania.

Rządowa odpowiedź ma opierać się na liczbach. Jej sens jest prosty: pokazać, że obecność Ukraińców w Polsce nie jest wyłącznie kosztem, lecz także wkładem w składki, podatki, konsumpcję, firmy i produkcję. To potrzebne, bo debata publiczna często zatrzymuje się na pojedynczych incydentach albo obrazach z mediów społecznościowych. Problem polega na tym, że liczby porządkują rozmowę, ale nie zastępują zaufania.

Najmocniejszym argumentem gospodarczym jest aktywność zawodowa. Około siedmiu na dziesięciu Ukraińców w Polsce pracuje albo jest aktywnych zawodowo. To poziom wysoki na tle doświadczeń wielu państw, które przyjmowały uchodźców wojennych. W praktyce oznacza to, że duża część osób przybyłych po rosyjskiej agresji weszła do firm, usług, produkcji, transportu, opieki, handlu i budownictwa.

Przekłada się to na system ubezpieczeń. W 2025 r. składki obywateli Ukrainy w ZUS sięgnęły 13,3 mld zł. Ukraińcy odpowiadali za większą część składek płaconych przez cudzoziemców, a relacja między wpłatami a świadczeniami wypłacanymi cudzoziemcom była zdecydowanie korzystna dla systemu. To nie usuwa wszystkich lokalnych napięć, ale zmienia punkt wyjścia: rozmowa o migracji nie może pomijać faktu, że wielu migrantów finansuje część wspólnych usług.

Drugim elementem są firmy. W latach 2022-2025 obywatele Ukrainy zarejestrowali w Polsce 123,6 tys. działalności gospodarczych i spółek. W tej liczbie mieści się 109,1 tys. jednoosobowych działalności oraz 14,5 tys. spółek z ukraińskim kapitałem. Najwięcej widać w budownictwie, transporcie, usługach, handlu, programowaniu i drobnej przedsiębiorczości.

Trzeci element to podatki pośrednie i konsumpcja. Wydatki gospodarstw domowych zwiększają obrót w sklepach, usługach i najmie, a to tworzy wpływy z VAT, akcyzy oraz podatków sektorowych. Szacunki dla tego kanału mieszczą się w przedziale 10-12,8 mld zł rocznie. Do tego dochodzi wpływ na PKB: praca i konsumpcja Ukraińców mieszkających w Polsce mogły w 2024 r. odpowiadać za 2,7 proc. polskiej gospodarki. To liczba, której nie da się łatwo pogodzić z tezą, że mamy wyłącznie bilans kosztów.

Dane są konieczne, ale nie załatwią sprawy same. Część napięć nie bierze się z niewiedzy, lecz z realnych doświadczeń lokalnych: przeciążonych szkół, kolejek do lekarzy, droższego najmu, presji na mieszkania pracownicze albo poczucia, że pomoc publiczna była komunikowana chaotycznie. Nawet jeżeli bilans makroekonomiczny jest korzystny, mieszkaniec konkretnej gminy może widzieć przede wszystkim koszt na swoim podwórku.

Dlatego odpowiedź państwa musi łączyć dwie rzeczy. Po pierwsze, trzeba prostować fałszywe opowieści o rzekomej bezczynności, masowych nadużyciach czy uprzywilejowaniu bez pracy. Po drugie, trzeba uczciwie przyznać, gdzie lokalne koszty istnieją i jak mają być finansowane. Bez tej drugiej części liczby będą wyglądały jak propaganda, a nie jak narzędzie rozmowy.

Wątek antyukraiński ma też wymiar bezpieczeństwa. Rosja od początku wojny próbuje rozluźniać więź między Warszawą i Kijowem, bo Polska jest dla Ukrainy zapleczem logistycznym, politycznym i społecznym. Każdy konflikt wokół uchodźców, historii, handlu, transportu czy zboża może zostać wzmocniony przez konta dezinformacyjne, fałszywe nagrania i celowo wyrwane z kontekstu incydenty.

To nie znaczy, że każda krytyka Ukrainy jest inspirowana z zewnątrz. Takie uproszczenie byłoby błędem i tylko zwiększyłoby nieufność. Państwo powinno rozdzielać trzy zjawiska: uzasadnioną debatę o interesie Polski, radykalizację wymierzoną w ludzi ze względu na narodowość oraz obce operacje informacyjne. Wrzucenie wszystkiego do jednego worka ułatwia pracę skrajnym środowiskom.

Im bliżej wyborów, tym większa będzie pokusa, by temat Ukrainy sprowadzić do prostych przeciwstawień: Polacy kontra Ukraińcy, pomoc kontra bezpieczeństwo, pamięć historyczna kontra sojusz wojenny, podatnik kontra uchodźca. Taki język daje szybki efekt mobilizacyjny, ale osłabia zdolność państwa do podejmowania racjonalnych decyzji.

Najbardziej niebezpieczna byłaby sytuacja, w której radykalna retoryka wypycha z debaty konkretne pytania. Polska ma prawo oczekiwać od Kijowa twardej reakcji na antypolskie gesty, dobrej współpracy historycznej i ochrony interesów gospodarczych. Jednocześnie ma interes w tym, by ukraińscy pracownicy i przedsiębiorcy działający legalnie w Polsce nie byli traktowani jak zbiorowy wróg.

Najlepsza komunikacja nie polega na jednorazowym wystąpieniu z dużymi liczbami. Potrzebny jest stały, publicznie dostępny zestaw danych: ilu obywateli Ukrainy pracuje, ile płacą składek, ile firm prowadzą, ile korzysta ze świadczeń, jakie koszty ponoszą szkoły i samorządy oraz jak te koszty są rekompensowane. Taki pulpit informacyjny ogranicza miejsce dla plotek.

Ważne jest także rozróżnienie statusów. Inaczej wygląda sytuacja uchodźcy wojennego, inaczej pracownika mieszkającego w Polsce od lat, inaczej przedsiębiorcy, a inaczej osoby łamiącej prawo. Gdy państwo mówi o wszystkich jednym słowem, samo produkuje nieporządek. A nieporządek informacyjny jest idealnym paliwem dla radykałów.

Pracodawcy powinni przygotować się na to, że temat migracji będzie wpływał na atmosferę w zakładach pracy. Warto zadbać o jasne zasady zatrudnienia, równe stawki za tę samą pracę, legalność dokumentów, kanały zgłaszania konfliktów i wsparcie językowe tam, gdzie jest potrzebne. Najgorszym rozwiązaniem jest pozostawienie napięć nieformalnym rozmowom na hali albo w internecie.

Samorządy powinny z kolei mapować lokalne koszty i korzyści. Jeżeli w gminie rośnie liczba dzieci w szkołach, trzeba mówić o nauczycielach, salach i finansowaniu. Jeżeli ukraińskie firmy zapełniają puste lokale albo zatrudniają mieszkańców, to także powinno być widoczne. Lokalna polityka potrzebuje konkretu, bo ogólnokrajowe hasła rzadko odpowiadają na problemy dzielnicy, szkoły czy przychodni.

Antyukraińska fala będzie jednym z najtrudniejszych testów dla polskiej debaty przed 2027 r. Liczby o pracy, składkach, firmach i PKB są potrzebne, bo bez nich pole zostaje dla emocji i fałszywych opowieści. Nie wystarczy jednak powtarzać, że bilans gospodarczy jest korzystny.

Państwo musi jednocześnie pilnować interesu Polski, reagować na dezinformację, rozliczać nadużycia, wzmacniać samorządy i uczciwie pokazywać koszty. Dopiero wtedy dane mogą stać się narzędziem zaufania, a nie tylko amunicją w sporze.