Dwie nowe osłony dla firm i rolników. Rząd rozpatruje projekty wsparcia

Rada Ministrów zajmuje się dwoma projektami pomocy związanej z wysokimi kosztami energii i paliw. Pierwszy ma obniżyć koszt energii elektrycznej dla kwalifikujących się przedsiębiorstw energochłonnych, a drugi zrekompensować rolnikom część wydatków na nawozy i olej napędowy. Oba mechanizmy są na etapie prac legislacyjnych, dlatego terminy i warunki nie powinny być jeszcze traktowane jak uruchomione nabory.

Projekt UD459 dotyczy przemysłu, który zużywa dużo energii elektrycznej i konkuruje na rynkach międzynarodowych. Pomoc ma czasowo ograniczyć różnicę kosztową wobec przedsiębiorstw działających w państwach z tańszą energią. Konstrukcja łączy dopłatę do części zużycia z obowiązkiem przeprowadzenia inwestycji, która obniży przyszłe koszty systemu elektroenergetycznego.

Projekt RC22 jest skierowany do gospodarstw rolnych dotkniętych wzrostem cen nawozów i oleju napędowego po rozpoczęciu kryzysu na Bliskim Wschodzie. Pomoc ma pokryć część konkretnych, już poniesionych wydatków udokumentowanych fakturami. Wspólnym mianownikiem obu rozwiązań jest wysoki koszt energii, lecz grupa beneficjentów, sposób liczenia wsparcia i wymagane dokumenty są całkowicie inne.

Projekt dla przemysłu obejmuje katalog 91 kodów PKD 2025. Znajdują się w nim między innymi wybrane działalności z hutnictwa, chemii, produkcji tworzyw, szkła, ceramiki, cementu, papieru oraz części przemysłu spożywczego i przetwórczego. Sam wpis odpowiedniego kodu w rejestrze nie wystarczy. Ponad połowa przychodów przedsiębiorstwa w okresie kwalifikowanym ma pochodzić z działalności objętej katalogiem.

Firma ma również posiadać status odbiorcy przemysłowego i znajdować się w wykazie prowadzonym na podstawie ustawy o OZE. Projekt przewiduje wyłączenia dotyczące między innymi likwidacji, upadłości, trudnej sytuacji w rozumieniu zasad pomocy publicznej, określonych zaległości oraz sankcji. Przedsiębiorstwo powinno więc rozpocząć ocenę od struktury przychodów, kodów działalności i statusu formalnego, a dopiero później szacować potencjalną kwotę.

Wsparcie ma obejmować maksymalnie połowę rocznego zużycia energii elektrycznej przedsiębiorstwa. Jego wysokość będzie zależeć od średniej rocznej ceny hurtowej, a pomoc może odpowiadać do 50 proc. tej ceny. Po uwzględnieniu dopłaty wartość przyjmowana dla kwalifikowanego zużycia nie może spaść poniżej równowartości 50 euro za megawatogodzinę. Ten próg jest parametrem obliczeń, a nie obietnicą, że firma kupi całą energię po 50 euro.

Pierwszym okresem kwalifikowanym może być 2026 r., jeżeli nabór rozpocznie się w 2027 r. Projektowany budżet to 4,8 mld zł w latach 2027–2030: 800 mln zł w pierwszym roku, po 1,6 mld zł w 2028 i 2029 r. oraz 800 mln zł w 2030 r. Jedno przedsiębiorstwo ma otrzymywać wsparcie maksymalnie przez trzy lata, a operatorem programu ma zostać Bank Gospodarstwa Krajowego.

Co najmniej 50 proc. otrzymanego wsparcia trzeba będzie przeznaczyć na nowe lub zmodernizowane aktywa obniżające koszty systemu elektroenergetycznego. Potencjalny katalog obejmuje własne źródła OZE, magazyny energii, zarządzanie popytem, efektywność energetyczną, elektryfikację oraz elektrolizery do produkcji wodoru odnawialnego lub niskoemisyjnego. Inwestycja nie może zwiększać zużycia paliw kopalnych.

Przedsiębiorca ma zapewnić co najmniej 20 proc. kosztów kwalifikowanych ze środków własnych lub finansowania zewnętrznego oraz ustanowić zabezpieczenie zwrotu pomocy w wysokości 120 proc. jej wartości. Projekt przewiduje uruchomienie inwestycji w ciągu 48 miesięcy, chyba że względy techniczne uzasadnią dłuższy termin. Plan przedsięwzięcia i pozytywna ocena techniczna mają być przygotowane już przy składaniu wniosku, co zwiększa koszt i czas przygotowań.

Pomoc nawozowa ma obejmować zakupy dokonane od 1 marca do 15 sierpnia 2026 r. Projekt przewiduje pokrycie różnicy między ceną z faktury a średnią ceną danego nawozu z ostatniego kwartału 2025 r. Limit ma wynosić do 500 zł na hektar i obejmować maksymalnie 300 hektarów upraw. Kwota 500 zł jest górnym limitem, a nie stawką należną automatycznie każdemu gospodarstwu.

Dopłata do oleju napędowego ma dotyczyć zakupów od 1 marca do 31 sierpnia 2026 r. i wynosić 0,52 zł za litr. Ma uzupełniać krajowy zwrot akcyzy w wysokości 1,48 zł za litr, co daje łącznie do 2 zł wsparcia na litr objęty warunkami. Wypłatę ma prowadzić ARiMR, ponieważ unijne środki wymagają akredytowanej agencji płatniczej. W projekcie zakładano nabór od 1 do 16 października, ale termin wymaga potwierdzenia po przyjęciu rozporządzenia.

Pomoc dla rolników opiera się na unijnym nadzwyczajnym instrumencie uruchomionym po wzroście cen nawozów i energii. Państwa muszą uwzględniać wsparcie wypłacone z innych źródeł, aby nie pokrywać tych samych strat kilka razy. Znaczenie będą miały faktury, okres zakupu i wcześniejsze świadczenia. Rolnik nie powinien zakładać, że wszystkie litry paliwa i każda tona nawozu zostaną objęte maksymalną stawką.

Podobny problem kumulacji występuje przy UD459. Przedsiębiorstwa korzystające z rekompensat pośrednich kosztów ETS mogą otrzymać nową pomoc tylko w granicach dopuszczalnych limitów. Jeżeli rekompensata dotycząca tego samego zużycia jest równa lub wyższa od kwoty wyliczonej w nowym programie, dodatkowe wsparcie może nie przysługiwać. Inwestycji wymaganej w ramach programu nie będzie można jednocześnie wykazywać jako finansowanej z innego środka pomocy publicznej.

Firma energochłonna może sprawdzić kody PKD, udział przychodów z kwalifikowanej działalności, status odbiorcy przemysłowego oraz dane o zużyciu energii za 2026 r. Warto równolegle wytypować inwestycję, oszacować jej koszty i harmonogram oraz sprawdzić możliwość wniesienia wkładu i zabezpieczenia. Nie należy jednak podpisywać umowy wyłącznie na podstawie projektu, jeśli jej opłacalność zależy od otrzymania pomocy.

Rolnik powinien uporządkować faktury za nawozy z okresu od marca do połowy sierpnia i za olej napędowy kupiony do końca sierpnia. Przydatne będą dane o powierzchni upraw, liczbie litrów oraz decyzje dotyczące zwrotu akcyzy. Przed wysłaniem wniosku trzeba sprawdzić ostateczny regulamin, formularz ARiMR i sposób wykazywania wcześniejszej pomocy. Brak faktury lub zakup poza okresem kwalifikowanym może wykluczyć wydatek.

Oba projekty mogą przynieść znaczące wsparcie, ale nie są powszechną obniżką cen energii i paliwa. UD459 jest wąskim mechanizmem dla kwalifikujących się przedsiębiorstw, połączonym z wymagającym obowiązkiem inwestycyjnym. RC22 ma rekompensować udokumentowane zakupy w ściśle określonych terminach. Najlepszym przygotowaniem jest zebranie danych i dokumentów, przy jednoczesnym oczekiwaniu na ostateczne przepisy, daty naborów i formularze.