Milion złotych na usuwanie azbestu z gospodarstw ze wnioskiem składanym przez samorząd

WFOŚiGW w Katowicach wznowił nabór na zbieranie, transport i unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest z gospodarstw rolnych. Pula wynosi 1 mln zł i może zostać zwiększona, a wsparcie może objąć do 100 proc. kosztów kwalifikowanych. Rolnik nie składa jednak wniosku bezpośrednio do funduszu — robi to gmina, powiat albo związek samorządów realizujący zadanie dla mieszkańców.

Wnioski mają być przyjmowane do 31 stycznia 2027 roku. Termin może stracić znaczenie wcześniej, jeśli dostępna pula zostanie wykorzystana. Program działa więc w trybie, w którym kolejność i kompletność dokumentów mogą decydować o szansie na finansowanie. Samorząd powinien najpierw zebrać realne zapotrzebowanie od rolników, a następnie przygotować wspólne zadanie.

Kwota 1 mln zł dotyczy obecnego wznowienia naboru w województwie śląskim. Fundusz dopuścił możliwość zwiększenia alokacji, ale nie jest to gwarancja dodatkowych pieniędzy. Planowanie zadania powinno opierać się na dostępnej puli i warunkach aktualnego naboru, a nie na oczekiwaniu, że budżet na pewno wzrośnie. Gmina powinna zatem możliwie szybko ocenić skalę zgłoszeń i gotowość dokumentacji.

Ostatecznymi odbiorcami pomocy są beneficjenci działania A1.4.1 Krajowego Planu Odbudowy. Chodzi o rolników, którzy otrzymali dofinansowanie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zakończyli inwestycję i rozliczyli przyznane środki. Sam fakt posiadania azbestowego dachu na gospodarstwie nie wystarcza do wejścia do tej ścieżki finansowania.

Gmina powinna więc potwierdzić status każdej zgłoszonej nieruchomości przed ujęciem jej we wniosku. Potrzebne może być wykazanie związku odpadu z inwestycją finansowaną w działaniu A1.4.1 oraz potwierdzenie jej zakończenia. Wczesna weryfikacja ogranicza ryzyko, że część masy azbestu zostanie uznana za niekwalifikowaną dopiero podczas rozliczenia.

Koszty kwalifikowane obejmują zbieranie, transport i unieszkodliwienie materiałów zawierających azbest. Program nie jest dopłatą do zakupu blachy, dachówki, konstrukcji ani robocizny związanej z wykonaniem nowego dachu. Nie należy też automatycznie zakładać, że pokryje demontaż, jeśli aktualna dokumentacja nie wymienia go w kosztach kwalifikowanych.

Rozdzielenie kosztorysu jest kluczowe. Faktura za odbiór i przekazanie odpadu powinna pozwalać wyodrębnić czynności objęte programem od prac budowlanych finansowanych z innych środków. Łączenie wielu usług w jednej nieczytelnej pozycji może utrudnić kontrolę i zwiększyć ryzyko korekty dotacji.

Maksymalny poziom wsparcia może sięgnąć 100 proc. kosztów kwalifikowanych, ale tylko w granicach warunków programu i zatwierdzonego wniosku. Samorząd nadal musi wykazać racjonalność kosztów, prawidłowo wybrać wykonawcę i udokumentować osiągnięty efekt ekologiczny. Nie każda oferta zostanie automatycznie pokryta tylko dlatego, że dotyczy azbestu.

Efekt rozlicza się przez masę odpadów przekazanych do uprawnionego unieszkodliwienia. Dlatego już na etapie zgłoszeń warto oszacować ilość materiału, liczbę gospodarstw i trasy odbioru. Rzetelny szacunek pomaga przygotować zamówienie, porównać stawki wykonawców i uniknąć sytuacji, w której umowa obejmuje znacznie inną ilość odpadu niż faktycznie zebrana.

Rolnik zainteresowany wsparciem powinien ustalić, czy jego gmina albo inna właściwa jednostka zbiera zgłoszenia do wznowionego naboru. Do przygotowania mogą być potrzebne dane nieruchomości, ilość i rodzaj odpadów, dokumenty dotyczące wcześniejszego dofinansowania ARiMR oraz zgody wymagane przez lokalną procedurę. Dokładny zestaw załączników określa samorząd przygotowujący wniosek. Samo zgłoszenie do gminy nie jest jeszcze decyzją o przyznaniu pomocy ani zleceniem rozpoczęcia prac.

Nie należy samodzielnie przewozić płyt ani przekazywać ich przypadkowej firmie z myślą o późniejszym zwrocie kosztów. Azbest wymaga bezpiecznego postępowania i udokumentowanego przekazania uprawnionemu podmiotowi. Wydatek poniesiony poza zaakceptowanym zadaniem lub bez wymaganych dokumentów może nie zostać rozliczony.

Po stronie jednostki samorządu leży zebranie listy gospodarstw, zbudowanie kosztorysu, przygotowanie wniosku i zapewnienie zgodności z zasadami pomocy publicznej. Trzeba też wybrać wykonawcę w procedurze wymaganej dla danego zakupu oraz zaplanować dokumenty potwierdzające odbiór, transport i unieszkodliwienie odpadu.

Wnioski można składać w formie papierowej albo elektronicznie przez ePUAP lub e-Doręczenia. Przed wysłaniem dokumentów należy sprawdzić, czy używane formularze i instrukcje dotyczą właśnie wznowionego naboru. Starsze wzory mogą zawierać inne daty, budżety lub wymagania i nie powinny być stosowane bez potwierdzenia ich aktualności.

Płyty zawierające azbest nie powinny być łamane, cięte ani czyszczone w sposób powodujący pylenie. Organizacja prac musi ograniczać uwalnianie włókien i zabezpieczać materiał do transportu. Wykonawca powinien mieć uprawnienia i doświadczenie odpowiednie do zakresu zlecenia, a miejsce czasowego składowania nie może stwarzać zagrożenia dla mieszkańców, pracowników ani zwierząt.

Dla gminy bezpieczeństwo jest częścią rozliczenia zadania, a nie dodatkiem do kosztorysu. Harmonogram odbioru powinien ograniczać czas pozostawienia odpadu na posesji, a mieszkańcy muszą dostać jasną instrukcję przygotowania terenu. Nieprawidłowe obchodzenie się z materiałem może zniweczyć środowiskowy i zdrowotny cel całego programu.

Dobrze przygotowane zadanie łączy zgłoszenie rolnika, kwalifikację do programu, zamówienie samorządu, protokół odbioru, kartę przekazania odpadu i dokument potwierdzający unieszkodliwienie. Dane o masie i miejscu pochodzenia materiału powinny być spójne na każdym etapie. Rozbieżności mogą wymagać wyjaśnień albo zmniejszyć kwotę uznaną przy rozliczeniu.

Samorząd powinien również jasno poinformować mieszkańców, czego program nie obejmuje i w jakiej kolejności wykonywać prace. Rolnik musi wiedzieć, kto odpowiada za demontaż, kiedy odpad zostanie odebrany i czy nowe pokrycie dachu finansuje osobno. Taka komunikacja ogranicza ryzyko niebezpiecznego składowania płyt na posesji. Pomaga też uniknąć sporów o koszty, których mieszkaniec oczekiwał w dotacji, choć nie zostały wpisane do zaakceptowanego zakresu.

Wznowiony nabór daje samorządom możliwość pokrycia kosztów bezpiecznego zagospodarowania azbestu z gospodarstw objętych działaniem A1.4.1 KPO. Najważniejszym ograniczeniem jest wąska grupa uprawnionych oraz pula 1 mln zł dostępna do wyczerpania.

Rolnik powinien szybko skontaktować się z gminą, a samorząd sprawdzić status beneficjentów i przygotować spójną dokumentację. Dotacja może sfinansować odbiór, transport i unieszkodliwienie odpadu, lecz nie zastępuje budżetu na nowe pokrycie dachu.