Mina w strefie DMZ zaostrza spór obu Korei

Dowództwo ONZ uznało znalezienie północnokoreańskiej miny po południowej stronie linii demarkacyjnej za naruszenie rozejmu. Trzech południowokoreańskich żołnierzy zostało rannych w dwóch eksplozjach 21 września. Pjongjang odrzuca odpowiedzialność i grozi odwetem, jeżeli wojska Południa będą strzelać do jego żołnierzy pracujących przy umocnieniach granicznych.

Do zdarzenia doszło 21 września w zachodniej części strefy zdemilitaryzowanej. Południowokoreański oddział wytyczał drogę patrolową przez gęsto zarośnięty teren, aby umożliwić późniejszą inspekcję z udziałem Dowództwa ONZ. O godzinie 10.51 nastąpiły dwie kolejne eksplozje około 10 metrów na południe od wojskowej linii demarkacyjnej. Dwóch żołnierzy odniosło poważne obrażenia, a jeden został ranny lekko.

Na miejscu działało 18 wojskowych. Wszyscy zostali przewiezieni do szpitala, a osoby bez obrażeń później wypisano. Początkowo ministerstwo obrony potwierdzało wybuch prawdopodobnej miny, lecz nie wskazywało sprawcy. Dopiero wspólne badanie terenu, śladów i odłamków pozwoliło wojsku przedstawić wstępną ocenę o bardzo wysokim prawdopodobieństwie pochodzenia urządzeń z Korei Północnej.

Śledczy nie znaleźli dokumentacji o układaniu w tym miejscu min przez siły Korei Południowej ani wojska sojusznicze. Brązowy osad i brak metalowych odłamków nie odpowiadały znanym południowokoreańskim konstrukcjom. W pobliżu miejsca wybuchu odkryto również nieeksplodowaną plastikową minę przeciwpiechotną typu używanego przez Północ.

Podczas kolejnego wejścia 29 września zespół Korei Południowej i Dowództwa ONZ znalazł następną północnokoreańską minę po południowej stronie linii. Dowództwo ONZ uznało ten fakt za naruszenie układu rozejmowego. Ocena nie rozstrzyga jeszcze publicznie, kiedy i w jaki sposób mina znalazła się po stronie Południa, ale potwierdza niedozwolony materiał wojskowy na obszarze kontrolowanym przez Seul.

Kim Jo Dzong, siostra przywódcy Korei Północnej, nazwała ustalenia spiskiem i próbą stworzenia pretekstu do prowokacji. Zaprzeczyła, by północnokoreańscy żołnierze przekraczali linię demarkacyjną. Jednocześnie potwierdziła, że Północ buduje bariery i inne umocnienia, przedstawiając te prace jako wykonywanie suwerennego prawa do zabezpieczenia granicy.

Najpoważniejsza część oświadczenia dotyczy ostrzegawczych strzałów oddawanych przez Południe, gdy jego wojsko ocenia, że żołnierze Północy zbliżają się do linii lub ją przekraczają. Kim zapowiedziała natychmiastową i bezlitosną odpowiedź, jeśli ostra amunicja trafi północnokoreańskich żołnierzy albo terytorium. Taka deklaracja zwiększa ryzyko, że lokalny incydent wywoła wymianę ognia.

Walki z lat 1950–1953 zakończyło porozumienie o zawieszeniu broni, a nie traktat pokojowy. Układ utworzył strefę zdemilitaryzowaną i zabrania wrogich działań w jej obrębie oraz nieautoryzowanego przekraczania linii. Dowództwo ONZ nadzoruje przestrzeganie rozejmu i prowadzi dochodzenia razem z odpowiednimi stronami. Formalne stwierdzenie naruszenia ma więc znaczenie prawne i wojskowe, nawet jeśli nie uruchamia automatycznej sankcji.

DMZ ma około 248 kilometrów długości i cztery kilometry szerokości. Mimo nazwy jest otoczona jednymi z najgęstszych umocnień na świecie. Szacunki mówią o około dwóch milionach min po obu stronach, do tego dochodzą zasieki, stanowiska obserwacyjne i oddziały gotowe do walki. Gęsta roślinność, ulewne deszcze i stare pola minowe utrudniają ustalenie pochodzenia każdego urządzenia.

Korea Północna w ostatnich latach rozbudowuje bariery, układa miny i odtwarza posterunki. Prace prowadzone blisko linii demarkacyjnej powodują, że żołnierze częściej pojawiają się w miejscach, gdzie dokładny przebieg granicy bywa trudny do rozpoznania w terenie. Korea Południowa odpowiada komunikatami i strzałami ostrzegawczymi, jeśli uzna, że doszło do przekroczenia.

Dodatkowym problemem jest brak sprawnych wojskowych linii komunikacyjnych między stronami. Bez szybkiego kanału dowódcy mają mniej możliwości wyjaśnienia pomyłki, zanim podejmą działanie. Każda strona interpretuje ruch drugiej przez pryzmat pogarszających się relacji, prób rakietowych i ćwiczeń. Groźba odwetu zmniejsza margines na ostrzeganie i zwiększa presję na natychmiastową reakcję.

W sierpniu 2015 r. wybuchy min ciężko zraniły dwóch południowokoreańskich żołnierzy. Seul wznowił wtedy propagandowe transmisje przez głośniki, a obie strony wymieniły groźby i przeprowadziły demonstracje wojskowe. Dopiero wielodniowe rozmowy pozwoliły zmniejszyć napięcie. Północ wyraziła ubolewanie z powodu obrażeń, lecz nie przyjęła jednoznacznie odpowiedzialności.

Obecna sytuacja nie musi powtórzyć tego scenariusza, ale podobieństwo jest wyraźne: spór o pochodzenie miny łączy się z działaniami przy granicy i groźbą odpowiedzi ogniowej. Różnica polega na jeszcze słabszych kanałach dialogu i szerszym napięciu wokół programu jądrowego Północy. Dlatego ważne będzie, czy strony ograniczą reakcję do procedur rozejmowych, czy wprowadzą dodatkowe środki wojskowe.

Korea Południowa zapowiada pociągnięcie Północy do odpowiedzialności i rozważa bliżej nieokreślone działania odpowiadające skali naruszenia. Jednocześnie śledztwo musi ustalić rodzaj min, sposób ich przemieszczenia i związek z niedawnymi pracami fortyfikacyjnymi. Publikowanie materiału dowodowego razem z Dowództwem ONZ zwiększa wiarygodność ustaleń i ogranicza pole do sprzecznych wersji.

Najbezpieczniejsza odpowiedź powinna chronić patrole i utrzymywać zdolność ostrzegania bez tworzenia automatycznej spirali ognia. Potrzebne są dokładniejsze oznaczenia, rozpoznanie inżynieryjne i procedury kontaktu przez Komisję Rozejmową. Nawet gdy bezpośrednia linia między Koreami nie działa, istnieją mechanizmy Dowództwa ONZ, które mogą przekazywać ustalenia i żądania bez angażowania wojsk w bezpośrednią konfrontację.

Pierwszym sygnałem będzie charakter działań zapowiedzianych przez Seul. Ograniczenie ich do notyfikacji przez Komisję Rozejmową, zabezpieczenia terenu i publikacji dowodów wskazywałoby na próbę kontrolowania napięcia. Rozmieszczenie dodatkowej broni, wznowienie działań propagandowych albo zmiana zasad użycia ognia zwiększyłyby ryzyko, że następne spotkanie patroli stanie się bardziej niebezpieczne.

Drugim wskaźnikiem będą prace Północy przy barierach. Ich kontynuacja w pobliżu linii niemal gwarantuje dalsze wezwania do wycofania i strzały ostrzegawcze. Ważne jest również to, czy Pjongjang odpowie na ustalenia Dowództwa ONZ przez istniejące kanały rozejmowe. Brak kontaktu pozostawi dowódcom terenowym mniej czasu na odróżnienie prac inżynieryjnych od przygotowania prowokacji.

Odnalezienie północnokoreańskiej miny po południowej stronie linii wzmacnia ustalenia Seulu i pozwoliło Dowództwu ONZ stwierdzić naruszenie rozejmu. Nie rozwiązuje jednak sporu o intencję ani dokładny przebieg zdarzenia. Największym zagrożeniem jest teraz połączenie prac fortyfikacyjnych, strzałów ostrzegawczych i publicznej groźby odwetu. W strefie pełnej min i żołnierzy nawet pomyłka może stać się testem politycznej kontroli nad eskalacją.