Nieobecność Wołodymyra Zełenskiego na konferencji odbudowy Ukrainy w Gdańsku stała się kolejnym symbolem napięcia między Warszawą a Kijowem

O co chodzi w decyzji Zełenskiego

Prezydent Ukrainy nie przyjechał na Ukraine Recovery Conference w Gdańsku. Ukraińskiej delegacji przewodzi premier Julia Swyrydenko, a po stronie polskiej główną rolę pełni premier Donald Tusk. Sama zmiana składu delegacji nie musi jeszcze oznaczać dyplomatycznego przełomu, ale w obecnym klimacie politycznym została odczytana jako sygnał napięcia.

Spór narósł po decyzji Kijowa o nadaniu jednej z ukraińskich jednostek wojskowych nazwy odwołującej się do UPA. W Polsce wywołało to ostrą reakcję, bo pamięć o zbrodniach na Wołyniu i w Galicji Wschodniej jest jednym z najtrudniejszych punktów w relacjach polsko-ukraińskich.

Dodatkowo konflikt został wzmocniony gestami wokół Orderu Orła Białego. Prezydent Karol Nawrocki zdecydował o odebraniu odznaczenia Zełenskiemu, a strona ukraińska odpowiedziała odesłaniem orderu. W takim otoczeniu każda decyzja protokolarna natychmiast nabiera politycznego znaczenia.

Czarzasty mówi o interesie państwa, nie o sympatii

Sedno reakcji marszałka Sejmu polega na rozdzieleniu dwóch porządków. Pierwszy to polityka historyczna, pamięć o ofiarach i prawo Polski do stawiania twardych oczekiwań wobec Kijowa. Drugi to bieżący interes strategiczny: Polska i Ukraina są sąsiadami, a ich bezpieczeństwo jest ze sobą związane.

To nie jest wezwanie do przemilczenia historii. To raczej ostrzeżenie przed sytuacją, w której emocje i symbole niszczą praktyczne kanały kontaktu. Państwa mogą się spierać, ale jeśli nie mają do kogo zadzwonić w kryzysie, spór przestaje być kontrolowany.

Właśnie dlatego Czarzasty podkreśla rolę instytucji. Jeśli prezydenci i rządy są w sporze, parlamenty, kancelarie, dyplomaci, samorządy i służby nadal muszą utrzymywać robocze połączenia. To mało widowiskowe, ale w polityce zagranicznej często ważniejsze niż jedno mocne wystąpienie.

Konferencja w Gdańsku ma znaczenie większe niż protokół

Ukraine Recovery Conference nie jest zwykłą konferencją dyplomatyczną. To forum, na którym państwa, instytucje międzynarodowe, samorządy i firmy rozmawiają o odbudowie kraju zniszczonego przez rosyjską agresję. W poprzednich latach takie spotkania odbywały się m.in. w Rzymie, Berlinie, Londynie i Lugano.

Według relacji AP podczas tegorocznego spotkania Unia Europejska ogłosiła wypłatę pierwszej transzy 3 mld euro z większego pakietu pożyczkowego dla Ukrainy. To pokazuje, że mimo napięć politycznych konferencja ma realny wymiar finansowy i gospodarczy.

Polska jest dla tego procesu szczególnie ważna. Jest zapleczem logistycznym, granicznym i politycznym dla Ukrainy, a jednocześnie państwem, w którym pamięć historyczna najmocniej wpływa na społeczne poparcie dla dalszej współpracy z Kijowem.

Historia nie zniknie z relacji polsko-ukraińskich

Nie da się uczciwie mówić o tym sporze bez Wołynia, UPA i pamięci o ofiarach. Dla Polski to nie jest poboczny temat ani pretekst polityczny. To część tożsamości państwowej i zobowiązanie wobec rodzin pomordowanych.

Problem polega na tym, że Ukraina prowadzi wojnę o przetrwanie i równocześnie buduje własną opowieść o historii. Część symboli, które w Ukrainie są traktowane jako znaki walki o niepodległość, w Polsce kojarzy się z ludobójstwem i cierpieniem cywilów. Tego napięcia nie da się rozwiązać jednym komunikatem.

Dlatego potrzebna jest polityka podwójnie trudna: stanowcza w sprawach pamięci i jednocześnie odpowiedzialna w sprawach bezpieczeństwa. Jeżeli Polska zrezygnuje z pierwszego elementu, straci wiarygodność wobec własnych obywateli. Jeżeli porzuci drugi, osłabi własne bezpieczeństwo.

Kto korzysta na konflikcie Warszawy z Kijowem

The Guardian przywołał stanowisko Komisji Europejskiej, że jedynym zadowolonym obserwatorem takiego sporu jest agresor, czyli Rosja. To nie znaczy, że Polska ma rezygnować ze swoich racji. Oznacza jednak, że sposób prowadzenia sporu ma znaczenie strategiczne.

Moskwa od początku pełnoskalowej wojny próbuje pokazywać, że zachodnie wsparcie dla Ukrainy jest kruche, a państwa Europy Środkowej w końcu pokłócą się o historię, rolnictwo, uchodźców albo pieniądze. Każdy publiczny kryzys między Warszawą i Kijowem może być wykorzystany propagandowo.

Najrozsądniejsza odpowiedź nie polega na udawaniu, że sporu nie ma. Polega na tym, żeby nie pozwolić, by spór historyczny zniszczył współpracę wojskową, gospodarczą, graniczną i unijną.

Tusk i Czarzasty grają na deeskalację

Donald Tusk zapowiadał, że nie będzie przykładał ręki do podsycania napięć, bo strategiczny interes Polski wymaga utrzymania współpracy z Ukrainą. Czarzasty mówi podobnym językiem, choć z perspektywy parlamentu: trzeba mieć ośrodek, który utrzymuje kontakt z Kijowem i potrafi rozmawiać także wtedy, gdy atmosfera jest zła.

To podejście może być politycznie niewygodne, bo łatwo je przedstawić jako miękkość wobec Ukrainy. W praktyce jest odwrotnie. Państwo, które chce skutecznie bronić własnych interesów, musi mieć kanały nacisku, rozmowy i negocjacji. Bez kontaktu zostają tylko gesty, konferencje prasowe i wzajemne pretensje.

W tym sensie słowa Czarzastego nie są obroną Kijowa przed polskimi oczekiwaniami. Są obroną polskiej zdolności do wpływania na Kijów.

Co powinna zrobić Polska

Polska powinna prowadzić wobec Ukrainy politykę twardą, ale nie impulsywną. Twardą, bo kwestie ekshumacji, pamięci, symboli UPA i prawdy historycznej nie mogą być odkładane na wieczne później. Nieimpulsywną, bo Ukraina pozostaje kluczowym państwem dla bezpieczeństwa wschodniej flanki.

Potrzebne są stałe kanały parlamentarne, rządowe i eksperckie. Potrzebny jest kalendarz rozmów o historii, ale też osobny tor rozmów o gospodarce, granicy, odbudowie, logistyce i integracji europejskiej. Mieszanie wszystkiego w jeden kryzys zwiększa emocje i zmniejsza skuteczność.

Najważniejsze jest jednak pilnowanie proporcji. Polska nie musi wybierać między pamięcią o Wołyniu a współpracą z Ukrainą. Dojrzała polityka polega na tym, żeby robić jedno i drugie, nawet jeśli obie strony będą z tego niezadowolone.

Wniosek

Nieobecność Zełenskiego w Gdańsku jest politycznym sygnałem, ale nie powinna stać się pretekstem do trwałego ochłodzenia relacji. Delegacja pod przewodnictwem premier Swyrydenko pozwala utrzymać rangę spotkania, a obecność Tuska daje Polsce możliwość prowadzenia rozmów na najwyższym poziomie rządowym.

Czarzasty trafnie wskazuje na rzecz podstawową: Polska może i powinna spierać się z Ukrainą o historię, ale nie może pozwolić sobie na zerwanie praktycznych kontaktów. Sąsiedztwa nie da się odwołać decyzją polityczną. Można je tylko prowadzić mądrze albo chaotycznie.

W interesie Polski jest pierwsze rozwiązanie: pamięć bez naiwności, współpraca bez poddańczości i kanały rozmowy, które działają także wtedy, gdy między Warszawą a Kijowem robi się naprawdę trudno.