Suwerenność technologiczna ma zejść z haseł do inwestycji. Rada Przyszłości wskazuje pięć priorytetów

Rada Przyszłości przyjęła pierwszy pakiet rekomendacji dla długoterminowego rozwoju Polski. Priorytety obejmują suwerenność technologiczną, finansowanie badań aplikacyjnych, skalowanie firm technologicznych, kapitał dla innowacji oraz ochronę małoletnich w środowisku cyfrowym. To ważny test dla państwa: czy potrafi przełożyć modne hasła o AI, kosmosie i deep tech na decyzje budżetowe, zamówienia publiczne i realne wdrożenia.

Najważniejsze jest to, że rekomendacje nie zatrzymują się na ogólnym haśle innowacyjności. Wskazują obszary, w których państwo ma ograniczać zależność od zagranicznych rozwiązań, koncentrować środki i szybciej dopuszczać nowe technologie do testów w administracji oraz gospodarce.

Suwerenność technologiczna nie oznacza autarkii ani budowania wszystkiego samodzielnie. W praktyce chodzi o to, by państwo wiedziało, w których obszarach zależność od zewnętrznego dostawcy jest ryzykiem strategicznym. Dotyczy to infrastruktury cyfrowej, systemów administracji, modeli sztucznej inteligencji, danych publicznych i narzędzi używanych w projektach krytycznych.

Rekomendacje przewidują ocenę zależności technologicznych w dużych projektach publicznych. To może zmienić sposób kupowania systemów przez państwo. Cena i termin wdrożenia przestają być jedynymi kryteriami, bo coraz ważniejsze stają się kontrola nad kodem, dostęp do danych, możliwość audytu i odporność na przerwanie dostaw.

Drugi filar dotyczy finansowania badań aplikacyjnych. Państwo ma kierować środki na ograniczoną liczbę obszarów o największym znaczeniu dla gospodarki i bezpieczeństwa. Wśród takich pól są sztuczna inteligencja, technologie kosmiczne, biotechnologia, technologie kwantowe oraz rozwiązania podwójnego zastosowania.

Taka koncentracja ma sens tylko wtedy, gdy będzie powiązana z wieloletnimi programami, jasnymi miernikami i zamówieniami. W przeciwnym razie priorytety pozostaną listą atrakcyjnych branż, a nie realnym mechanizmem budowy polskich produktów, patentów, usług i spółek zdolnych do ekspansji.

Rada wskazuje też bariery utrudniające skalowanie firm technologicznych. Jednym z pomysłów jest cyfryzacja obrotu udziałami, co może ułatwić transakcje, inwestycje i porządkowanie struktury właścicielskiej spółek. Dla start-upów i firm deep tech czas potrzebny na formalności często jest równie ważny jak sama dostępność kapitału.

Drugim kierunkiem są pilotaże technologiczne w administracji publicznej. Państwo może być pierwszym dużym klientem dla rozwiązań z obszaru AI, cyberbezpieczeństwa, danych, zdrowia, energetyki czy obronności. Warunek jest jeden: pilotaż nie może kończyć się wyłącznie prezentacją. Musi prowadzić do ścieżki zakupowej, wdrożenia albo jasnej decyzji o zakończeniu projektu.

Czwarty element dotyczy finansowania innowacyjnych firm na różnych etapach rozwoju. Polska ma wiele programów grantowych, ale słabszym punktem pozostaje przejście od badań i prototypu do sprzedaży, eksportu i dużych rund finansowania. Właśnie na tym odcinku często odpadają projekty, które technologicznie mają sens, ale nie mają wystarczającego kapitału i dostępu do klientów.

Większa rola funduszy venture capital oraz kapitału prywatnego może pomóc, o ile państwo nie będzie wypychało inwestorów własnymi programami. Najlepszy model to taki, w którym publiczne pieniądze obniżają ryzyko w obszarach strategicznych, ale nie zastępują oceny rynkowej i odpowiedzialności za komercjalizację.

W pakiecie znalazła się także ochrona małoletnich w środowisku cyfrowym. To pozornie inny temat niż AI, kosmos i kapitał, ale w praktyce dotyczy tej samej kwestii: państwo musi umieć regulować technologię, która rozwija się szybciej niż instytucje.

W grę wchodzi większa odpowiedzialność platform, skuteczniejsza weryfikacja wieku, ograniczanie mechanizmów sprzyjających uzależnieniu i domyślna ochrona kont osób niepełnoletnich. Ważna jest też szkoła, bo reakcja dopiero po szkodzie jest droższa i mniej skuteczna niż wczesne wsparcie oraz edukacja cyfrowa.

Największym zagrożeniem dla rekomendacji jest rozproszenie odpowiedzialności. Suwerenność technologiczna dotyka wielu resortów, administracji, spółek państwowych, uczelni, funduszy i firm prywatnych. Bez właściciela, harmonogramu i budżetu nawet trafne kierunki mogą utknąć w konsultacjach.

Potrzebne będą konkretne decyzje: które projekty publiczne przechodzą ocenę zależności technologicznej, jakie obszary badawcze dostają wieloletnie finansowanie, gdzie administracja uruchomi pilotaże i kto odpowiada za nadzór nad sztuczną inteligencją. Dopiero wtedy będzie można sprawdzić, czy Rada Przyszłości wpływa na politykę państwa, czy tylko porządkuje debatę.

Firmy technologiczne powinny śledzić przede wszystkim programy pilotażowe, zamówienia publiczne, zmiany w finansowaniu badań i nowe instrumenty dla kapitału prywatnego. Jeżeli rekomendacje wejdą w etap wdrożeniowy, pojawi się więcej przestrzeni dla projektów łączących produkt, bezpieczeństwo i zastosowanie w administracji.

Uczelnie oraz instytuty badawcze powinny przygotować się na większą presję na aplikacyjność. Sam projekt naukowy może nie wystarczyć, jeżeli państwo zacznie preferować programy kończące się prototypem, wdrożeniem, patentem albo spółką technologiczną. To zmiana kultury finansowania badań, a nie tylko nowy zestaw konkursów.

Duża część cyfrowych wdrożeń dzieje się poza administracją centralną. Samorządy kupują systemy do obsługi mieszkańców, zarządzania transportem, energią, bezpieczeństwem i danymi przestrzennymi. Jeżeli państwo zacznie poważniej traktować zależności technologiczne, podobne pytania pojawią się także przy lokalnych przetargach.

Dla miast i regionów oznacza to potrzebę nowych kompetencji zakupowych. Nie wystarczy porównać cenę licencji i termin wdrożenia. Trzeba rozumieć, gdzie są przechowywane dane, kto ma dostęp do kodu, jak wygląda możliwość migracji do innego dostawcy i czy rozwiązanie da się audytować. To mniej efektowna część suwerenności technologicznej, ale właśnie tam rozstrzyga się codzienna odporność usług publicznych.

Rekomendacje Rady Przyszłości są ważne, bo łączą rozwój gospodarczy z bezpieczeństwem państwa. Polska nie zbuduje przewagi technologicznej samymi hasłami o innowacyjności, ale może ją budować przez mądrze dobrane priorytety, zakupy publiczne, finansowanie badań i kapitał dla firm zdolnych do skalowania.

Najbliższy test będzie bardzo konkretny: czy za rekomendacjami pójdą pieniądze, odpowiedzialne instytucje i decyzje zakupowe. Bez tego suwerenność technologiczna pozostanie dobrze brzmiącym pojęciem. Z tym może stać się jednym z filarów nowej polityki przemysłowej.