Warszawa i Bielsko-Biała liderami Indeksu Zdrowych Miast 2026. Co naprawdę mierzy ranking

Warszawa zwyciężyła wśród miast liczących ponad 300 tys. mieszkańców, a Bielsko-Biała w grupie mniejszych ośrodków. Piąta edycja Indeksu Zdrowych Miast objęła wszystkie 66 miast na prawach powiatu i osiem obszarów wpływających na zdrowie oraz jakość życia. Zestawienie ocenia warunki tworzone przez miasta, a nie indywidualny stan zdrowia każdego mieszkańca.

W grupie miast powyżej 300 tys. mieszkańców Warszawa uzyskała 68,3 punktu. Drugie miejsce zajął Poznań z wynikiem 65,5, a trzecie Lublin z 59,8 punktu. Stolica i Poznań zamieniły się miejscami w porównaniu z poprzednią edycją, natomiast Lublin awansował z piątej pozycji. Podział według wielkości ma ograniczyć porównywanie samorządów działających w zupełnie innej skali.

Wśród miast do 300 tys. mieszkańców wygrała Bielsko-Biała z wynikiem 67,4 punktu. Za nią uplasowały się Rzeszów i Białystok. Bielsko-Biała rok wcześniej była piąta, więc tegoroczny wynik oznacza wyraźną zmianę w czołówce. Ranking obejmuje 12,2 mln osób mieszkających w miastach na prawach powiatu, czyli blisko jedną trzecią ludności Polski.

Indeks obejmuje osiem obszarów: zdrowie, ludność i pokolenia, usługi komunalne i społeczne, edukację, mieszkalnictwo, środowisko, przestrzeń oraz infrastrukturę. Taki zakres opiera się na założeniu, że zdrowie zależy nie tylko od leczenia. Znaczenie mają jakość powietrza i wody, bezpieczeństwo, warunki mieszkaniowe, możliwość ruchu, edukacja, transport i dostęp do usług publicznych.

Miasto może więc osiągać dobre wyniki mimo przeciętnej pozycji w pojedynczej kategorii, jeżeli zapewnia stabilne warunki w wielu dziedzinach. Odwrotna sytuacja również jest możliwa: wybitny rezultat w ochronie zdrowia nie musi zrównoważyć problemów środowiskowych albo mieszkaniowych. Ogólny indeks jest syntetycznym obrazem otoczenia, dlatego warto czytać go razem z wynikami sektorowymi, a nie wyłącznie jako tabelę od pierwszego do ostatniego miejsca.

Projekt rozpoczęto w 2022 r. z wykorzystaniem doświadczeń Światowej Organizacji Zdrowia dotyczących zdrowych miast. Zespół wybiera mierniki dostępne w publicznych bazach, między innymi w Banku Danych Lokalnych GUS, oraz w źródłach dotyczących programów zdrowotnych i edukacji. Wskaźniki są sprawdzane pod kątem tego, czy rzeczywiście różnicują miasta i czy nie powielają tej samej informacji.

Punktacja ma charakter porównawczy. Zmiana miejsca może wynikać zarówno z poprawy własnych wyników, jak i z szybszego postępu konkurencyjnych samorządów, aktualizacji danych lub udoskonalenia mierników. Ranking nie jest diagnozą lekarską populacji ani prostym pomiarem długości życia. Nie obejmuje też każdej gminy w Polsce, lecz miasta na prawach powiatu, które wykonują zbliżony zakres zadań.

Rybnik został liderem kategorii zdrowie. Rzeszów zwyciężył w dwóch obszarach: ludność i pokolenia oraz usługi komunalne i społeczne. Kraków zajął pierwsze miejsce w edukacji, Sopot w mieszkalnictwie, Olsztyn w środowisku, Chorzów w przestrzeni, a Warszawa w infrastrukturze. Rozproszenie zwycięzców pokazuje, że nie istnieje jeden model miasta najlepszego we wszystkim.

Dla samorządu taki układ jest bardziej użyteczny niż sama pozycja ogólna. Pozwala sprawdzić, w którym obszarze miasto wyprzedza podobne ośrodki, a gdzie pozostaje w tyle. Przykład lidera może wskazać rozwiązanie warte przeanalizowania, lecz nie powinien być kopiowany bez uwzględnienia lokalnej demografii, gęstości zabudowy, dochodów i układu transportowego.

Bielsko-Biała awansowała w ciągu roku z piątego na pierwsze miejsce w grupie mniejszych miast. W perspektywie pięciu edycji poprawiła pozycję o 16 miejsc. Wynik 67,4 punktu nie oznacza, że wszystkie problemy zostały rozwiązane. Pokazuje natomiast, że zestaw wskaźników dotyczących usług, otoczenia i jakości życia wypada korzystniej na tle innych miast o podobnej skali.

Mieszkańcy mogą wykorzystać ranking jako punkt wyjścia do bardziej konkretnych pytań: które programy zdrowotne są dostępne, jak zmienia się jakość powietrza, ile powstaje mieszkań, jak wygląda dostęp do zieleni i komunikacji. Dopiero odpowiedzi w poszczególnych obszarach pozwalają ocenić, czy wysoka pozycja odpowiada doświadczeniu różnych dzielnic i grup społecznych.

Osobne wyróżnienie otrzymało Zabrze, które przesunęło się z 58. miejsca w pierwszej edycji na 27. pozycję w 2026 r. Awans o 31 miejsc był największy w całym zestawieniu. Kolejne największe zmiany osiągnęły Bydgoszcz, która poprawiła pozycję o 23 miejsca, Rybnik z awansem o 18 oraz Bielsko-Biała z wynikiem lepszym o 16 pozycji.

Nagroda za postęp uzupełnia klasyczny ranking liderów. Miasto startujące z trudniejszej pozycji może nie wejść od razu do ścisłej czołówki, mimo że konsekwentnie poprawia warunki życia. Z drugiej strony awans w tabeli powinien prowadzić do sprawdzenia konkretnych zmian w danych. Sama różnica miejsc nie wyjaśnia, które inwestycje lub programy przyniosły rezultat i czy poprawa utrzyma się w kolejnych latach.

Uzupełnieniem indeksu jest badanie ankietowe. Dobre miejsce do życia widzi w swoim mieście 52 proc. respondentów. Najwyżej oceniono Gdańsk, Białystok i Rybnik. Ta lista nie jest identyczna z podium ogólnego rankingu, ponieważ subiektywna ocena zależy od codziennych doświadczeń, oczekiwań, relacji społecznych, bezpieczeństwa i jakości usług w najbliższej okolicy.

Rozbieżność nie unieważnia żadnego z pomiarów. Dane statystyczne pozwalają porównywać miasta według jednolitych zasad, a ankieta pokazuje, jak warunki są odczuwane przez mieszkańców. Jeżeli miasto ma wysoką punktację i słabą ocenę społeczną, problemem może być nierówny dostęp do korzyści, jakość wykonania usług albo komunikacja. Odwrotna sytuacja może wskazywać na silną wspólnotę i atuty niewidoczne w zestawie wskaźników.

Warszawa i Bielsko-Biała prowadzą w dwóch grupach wielkościowych, ale najważniejszą wartością Indeksu Zdrowych Miast jest możliwość porównania ośmiu obszarów i zmian w czasie. Ranking nie mówi, gdzie każdy mieszkaniec będzie najzdrowszy ani gdzie żyje się najlepiej w każdej dzielnicy. Może natomiast pomóc samorządom wybierać priorytety, a mieszkańcom rozliczać je z konkretnych rezultatów. Najbardziej miarodajna jest trwała poprawa kilku wskaźników, potwierdzona także w codziennych ocenach mieszkańców.