Skala nadpłat pokazuje, jak nieprzewidywalna jest składka
Roczne rozliczenie składki zdrowotnej za 2025 r. miało objąć ponad 2,77 mln płatników. Rozliczenie złożyło prawie 2,56 mln osób, czyli 92,1 proc. zobowiązanych. Z tej grupy niemal 1,96 mln płatników wykazało nadpłatę, a więc ponad trzy czwarte wszystkich, którzy rozliczenie przekazali. Łączna kwota nadpłat przekroczyła 2,13 mld zł.
To nie jest drobna korekta księgowa. Tak wysoki udział nadpłat oznacza, że przedsiębiorcy przez wiele miesięcy wpłacali składkę w kwotach, które dopiero roczne podsumowanie pozwoliło porównać z faktycznym dochodem albo przychodem. System miał być powiązany z realną sytuacją firmy, ale w praktyce oznacza dla przedsiębiorców dodatkową niepewność i konieczność późniejszego odzyskiwania własnych pieniędzy.
Nie każdy, kto miał nadpłatę, dostał przelew
ZUS udostępniał przedsiębiorcom wniosek RZS-R o zwrot nadpłaty po złożeniu rocznego rozliczenia. Płatnik musiał jednak dokument sprawdzić, wskazać rachunek bankowy, podpisać i odesłać do 1 czerwca 2026 r. Z tej możliwości skorzystało ponad 821 tys. płatników, a łączna kwota objęta wnioskami wyniosła niemal 1,37 mld zł.
Do tej pory ZUS przekazał zwroty 770,8 tys. płatników na kwotę blisko 1,26 mld zł. Obsłużonych ma być już ponad 99,6 proc. złożonych wniosków, a pozostałe sprawy mają zostać zakończone najpóźniej do 3 sierpnia 2026 r. To ważna data dla tych, którzy wniosek wysłali prawidłowo i czekają jeszcze na rozliczenie.
Zaległości zmieniają zwrot w potrącenie
Zwrot nadpłaty nie zawsze oznacza przelew na rachunek przedsiębiorcy. Jeżeli płatnik miał zadłużenie z tytułu składek albo nienależnie pobrane świadczenia, nadpłata była zaliczana na poczet tych należności. Tak stało się w przypadku ponad 47 tys. płatników, a wartość takich rozliczeń przekroczyła 99 mln zł.
To mechanizm typowy dla rozliczeń z instytucją publiczną, ale z punktu widzenia przedsiębiorcy może być rozczarowujący. W deklaracji widać nadpłatę, lecz pieniądze nie pojawiają się na koncie, bo najpierw gaszone są wcześniejsze zobowiązania. Dlatego sama informacja o nadpłacie nie wystarcza do oceny, czy firma realnie odzyska gotówkę.
Kto nie złożył wniosku, poczeka na rozliczenie konta
Duża grupa przedsiębiorców nie odesłała wniosku o zwrot, mimo że z rocznego rozliczenia wynikała nadpłata. W takich przypadkach ZUS rozlicza środki na koncie płatnika. Według najnowszych danych dotyczy to około 1,1 mln przedsiębiorców, a łączna kwota takich nadpłat przekracza 762,8 mln zł.
To oznacza, że pieniądze nie przepadają, ale nie muszą wrócić jako osobny przelew. Mogą zostać przeznaczone na pokrycie zaległości, bieżących składek albo innych należności widocznych na koncie płatnika. Dla firm z napiętą płynnością to istotna różnica: nadpłata rozliczona w systemie nie daje takiej samej swobody jak środki, które wracają na rachunek bankowy.
Część firm musiała dopłacić
Roczne rozliczenie nie było korzystne dla wszystkich. Dopłatę składki wykazało 546 tys. przedsiębiorców, a łączna wartość dopłat wyniosła ponad 1,22 mld zł. Niespełna 51 tys. płatników miało rozliczenie neutralne, bez nadpłaty i bez niedopłaty.
Te dane są równie ważne jak liczba zwrotów. Pokazują, że składka zdrowotna po zmianach podatkowych działa jak roczne rozliczenie obciążenia publicznego, a nie jak prosta miesięczna danina. Przedsiębiorca dopiero po zamknięciu roku widzi pełny bilans, a wynik może oznaczać zwrot, dopłatę albo techniczne rozliczenie na koncie.
Problem nie kończy się na terminach
Formalnie procedura jest uporządkowana: rozliczenie składki zdrowotnej za 2025 r. należało wykazać w dokumentach za kwiecień 2026 r., co do zasady do 20 maja. Wniosek o zwrot nadpłaty trzeba było odesłać do 1 czerwca, a ZUS ma czas na wypłatę do 3 sierpnia. Te daty porządkują proces, ale nie rozwiązują głównego problemu.
Największym kłopotem jest to, że system generuje masową liczbę korekt, wniosków i rozliczeń po czasie. Dla dużych firm to kolejny proces księgowy, dla mniejszych działalności często realne obciążenie organizacyjne. Zwrot pieniędzy może być dobrą wiadomością dla konkretnego przedsiębiorcy, ale dla całego systemu jest też dowodem, że miesięczne wpłaty i roczne rozliczenie są zbyt trudne do przewidzenia.
Wniosek
Zwroty składki zdrowotnej za 2025 r. są znaczące, ale nie powinny być przedstawiane jak nadzwyczajna korzyść dla przedsiębiorców. To przede wszystkim oddawanie albo techniczne rozliczanie pieniędzy, które wcześniej zostały wpłacone ponad ostatecznie należną kwotę. Skala nadpłat, dopłat i potrąceń pokazuje, że składka zdrowotna pozostaje jednym z najbardziej kłopotliwych elementów rozliczeń firm: kosztownym, mało intuicyjnym i wymagającym pilnowania terminów, bez których nadpłata nie zawsze wraca na konto przedsiębiorcy.
