Drugi prezydencki projekt ustawy o kryptoaktywach trafia do Sejmu

Prezydent skierował do Sejmu drugi projekt ustawy o rynku kryptoaktywów. Większość rozwiązań ma odpowiadać wcześniejszej propozycji rządowej, lecz zmieniono zasady ostrzegania klientów i blokowania rachunków. Nowe przepisy nie obowiązują: najpierw projekt musi przejść pełną procedurę parlamentarną.

Nowa inicjatywa została złożona kilka dni po tym, jak Sejm nie uchwalił ponownie ustawy zawetowanej w czerwcu. Za odrzuceniem weta głosowało 241 posłów, ale do ponownego przyjęcia ustawy potrzebna była większość trzech piątych. Tym samym poprzedni akt nie wszedł w życie, a krajowe zasady nadzoru nad rynkiem nadal nie zostały domknięte.

Drugi projekt prezydencki ma wykorzystać rozwiązania, które były już przedmiotem prac parlamentarnych. Kancelaria Prezydenta ocenia, że ponad 90 procent przepisów pochodzi z wcześniejszych propozycji rządowych. Spór koncentruje się więc na węższym zestawie mechanizmów ochronnych i uprawnień organów, a nie na budowaniu regulacji od początku.

Jedna z najważniejszych zmian dotyczy reakcji na sygnały o możliwych nieprawidłowościach u podmiotu posiadającego zezwolenie. Zamiast natychmiastowego odcięcia klienta od strony lub usługi projekt przewiduje obowiązkowy, wyraźny komunikat o ryzyku. Informacja ma być widoczna zanim użytkownik wpłaci środki i podejmie decyzję inwestycyjną.

Taki mechanizm przesuwa część ochrony na etap poprzedzający transakcję. Jego skuteczność zależy jednak od treści komunikatu, miejsca prezentacji oraz konsekwencji za jego ukrycie. Ostrzeżenie nie zastępuje nadzoru ani postępowania wyjaśniającego. Klient nadal potrzebuje jasnej informacji, czy sygnał dotyczy licencji, kondycji finansowej, sposobu przechowywania aktywów czy podejrzenia naruszenia prawa.

Druga różnica obejmuje przedłużanie blokad rachunków. Projekt zakłada, że dłuższe ograniczenie dostępu do pieniędzy wymagałoby zgody sądu, zamiast opierać się wyłącznie na decyzji administracyjnej. Pierwsza interwencja mogłaby nadal chronić środki w sytuacji nagłej, ale jej dalsze utrzymywanie podlegałoby zewnętrznej kontroli.

Znaczenie ma tempo tej kontroli. Rynek kryptoaktywów działa bez przerwy, a wartość tokenów może silnie zmienić się w ciągu kilku godzin. Zbyt wolne postępowanie może pozbawić blokadę funkcji ochronnej albo zwiększyć stratę właściciela środków. Ustawa powinna dlatego precyzyjnie określić terminy, zakres materiału dla sądu i sposób zaskarżenia decyzji.

Projekt przewiduje odpowiedzialność Skarbu Państwa za blokady zastosowane bez wystarczającej podstawy. Rozwiązanie ma ograniczać ryzyko zbyt szerokiego użycia instrumentu, który może zamrozić działalność firmy albo dostęp klienta do pieniędzy. Sama zasada odpowiedzialności nie przesądza jednak, kiedy roszczenie będzie zasadne i jak zostanie obliczona szkoda.

W przypadku aktywów o zmiennej cenie ustalenie straty może być trudniejsze niż przy zwykłym rachunku pieniężnym. Trzeba rozstrzygnąć, czy znaczenie ma cena z chwili blokady, z dnia jej uchylenia, czy rzeczywiście planowana transakcja. Bez jasnych reguł ochronny mechanizm może prowadzić do długich sporów odszkodowawczych i niepewności po obu stronach.

Unijne rozporządzenie MiCA jest stosowane w pełnym zakresie od 30 grudnia 2024 roku. Reguluje między innymi zezwolenia dla dostawców usług, obowiązki informacyjne, ochronę klientów i przeciwdziałanie manipulacjom. Do praktycznego wykonywania części tych zadań potrzebne są jednak krajowe przepisy wskazujące właściwy organ, sankcje i procedury.

Polski okres przejściowy dla podmiotów działających wcześniej na podstawie krajowego rejestru zakończył się 1 lipca 2026 roku. Sam wpis do rejestru walut wirtualnych nie jest zezwoleniem wymaganym przez MiCA. Jednocześnie, poza nadzorem nad emitentami tokenów będących pieniądzem elektronicznym, żaden polski organ nie został dotąd w pełni wyznaczony do wykonywania zadań przewidzianych w rozporządzeniu.

Dla gieł, kantorów, operatorów portfeli i innych dostawców usług kluczowe będzie wskazanie organu przyjmującego wnioski oraz dokumentów potrzebnych do uzyskania zezwolenia. Liczą się także opłaty, czas postępowania, zasady kontroli i możliwość prowadzenia działalności transgranicznej. Opóźnienie krajowej ustawy zwiększa znaczenie zezwoleń uzyskanych w innych państwach Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Podmioty planujące działalność w Polsce powinny przygotować opis zarządzania ryzykiem, ochrony aktywów klientów, ciągłości działania i obsługi reklamacji. Warto również przeanalizować komunikaty dla użytkowników oraz techniczne możliwości wykonania ostrzeżenia lub blokady. Ostateczny zakres obowiązków będzie zależał od tekstu przyjętego przez parlament, dlatego koszty wdrożenia nadal trudno policzyć.

Firmy korzystające z zezwolenia uzyskanego w innym państwie powinny sprawdzić zakres paszportowania usług oraz sposób obsługi polskich klientów. Ważne będzie ustalenie, który organ przyjmuje skargi i prowadzi postępowanie w sytuacji transgranicznej. Polska ustawa może uporządkować krajowe kompetencje, ale nie zastąpi bezpośrednio licencji wydawanych w całej Unii na zasadach MiCA.

Do czasu zakończenia procesu legislacyjnego użytkownik powinien ustalić, w którym państwie dostawca posiada zezwolenie i jaki organ sprawuje nad nim nadzór. Istotne są także zasady przechowywania aktywów, możliwość wypłaty tokenów do własnego portfela, procedura reklamacyjna oraz jurysdykcja wskazana w umowie. Dawny wpis do polskiego rejestru nie potwierdza licencji MiCA.

Ostrzeżenie wyświetlane na platformie, jeśli rozwiązanie wejdzie w życie, będzie sygnałem do ponownej oceny ryzyka. Nie oznacza automatycznie niewypłacalności ani oszustwa, ale nie powinno być ignorowane. Przed kolejną wpłatą warto zabezpieczyć historię transakcji, sprawdzić możliwość wypłaty i ocenić, czy poziom ryzyka odpowiada kwocie powierzonych środków.

Po wniesieniu projektu Marszałek Sejmu nadaje mu dalszy bieg, a parlament może zmienić jego treść. Kluczowe będzie porównanie pełnego tekstu z wcześniejszą ustawą, w szczególności przepisów o blokadach, odpowiedzialności, kompetencjach nadzorcy i terminach licencyjnych. Sama deklaracja dużej zgodności nie zastępuje analizy konkretnych artykułów.

Szybkie uchwalenie ustawy zmniejszyłoby niepewność regulacyjną, ale tempo nie powinno usuwać kontroli skutków dla klientów i przedsiębiorców. Rynek potrzebuje zarówno narzędzi szybkiej interwencji, jak i ochrony przed nieproporcjonalnym ograniczeniem dostępu do środków. O wyniku zdecyduje sposób zapisania procedur, a nie nazwanie projektu kompromisowym.

Drugi prezydencki projekt przywraca do Sejmu rozwiązania znane z wcześniejszych prac, lecz proponuje inne zabezpieczenia przy ostrzeganiu klientów i blokowaniu rachunków. Kontrola sądu oraz odpowiedzialność za niesłuszną blokadę mogą ograniczać arbitralność, o ile ustawa określi szybkie i jednoznaczne procedury.

Najpilniejszym zadaniem pozostaje wyznaczenie sprawnego krajowego nadzoru nad rynkiem objętym MiCA. Projekt nie zmienia sytuacji klientów i firm w dniu złożenia. Dopiero uchwalenie, podpisanie i wejście przepisów w życie stworzy podstawę do licencjonowania oraz stosowania nowych instrumentów ochronnych.