PIP ma dostać mocniejsze narzędzia wobec B2B i zleceń. Dla firm problemem nie będzie sama umowa, tylko codzienna praktyka

To nie jest koniec B2B. To koniec wygodnej fikcji

Rynek pracy w Polsce od lat działa w dwóch porządkach. Z jednej strony są etaty, z drugiej - umowy zlecenia, kontrakty B2B i samozatrudnienie. Same w sobie są legalne. Problem zaczyna się wtedy, gdy nazwa umowy nie odpowiada temu, co dzieje się w praktyce.

Jeżeli osoba pracuje jak pracownik, w stałych godzinach, pod kierownictwem przełożonego, w strukturze firmy, z obowiązkiem raportowania i bez realnej swobody gospodarczej, to sama faktura albo umowa zlecenia nie rozwiązuje problemu.

Kodeks pracy od dawna wskazuje, że o stosunku pracy decyduje rzeczywisty sposób wykonywania pracy, a nie nazwa dokumentu. Nowa rola PIP ma polegać na szybszym egzekwowaniu tej zasady.

Największa zmiana: tempo działania urzędu

DGP opisuje, że po zmianach inspektorzy PIP mają otrzymać możliwość wydawania decyzji administracyjnych w sprawach, w których umowa B2B lub zlecenie faktycznie ukrywa etat. Dotychczas PIP w takich sprawach była w dużej mierze skazana na drogę sądową, co wydłużało spór o miesiące, a czasem lata.

Jeśli nowe przepisy rzeczywiście wejdą w życie w takim kształcie, ciężar ryzyka przesunie się na firmy. Kontrola nie będzie już tylko początkiem długiego procesu. Może stać się zdarzeniem, które bardzo szybko uruchomi skutki kadrowe, składkowe i podatkowe.

To zasadnicza różnica. Dla przedsiębiorców najgroźniejsza będzie nie sama kontrola PIP, lecz efekt domina: PIP, ZUS i skarbówka patrzące na tę samą relację z trzech stron.

Kto powinien się przygotować w pierwszej kolejności?

Największe ryzyko dotyczy firm, które masowo korzystają z umów B2B lub zleceń, ale organizują pracę tych osób tak, jakby były klasycznymi pracownikami.

Czerwona lampka powinna się zapalić tam, gdzie:

• kontraktor B2B ma jednego stałego klienta i pracuje wyłącznie dla niego,
• firma narzuca godziny pracy, miejsce pracy i codzienny grafik,
• osoba na B2B uczestniczy w tych samych procedurach co etatowcy,
• menedżerowie wydają bieżące polecenia jak pracownikom,
• umowy od lat nie były aktualizowane,
• dokumenty mówią o samodzielnej współpracy, ale praktyka wygląda jak podporządkowanie.

DGP wskazuje szczególnie na branże takie jak IT, logistyka, e-commerce, budownictwo, usługi nowoczesne i doradztwo. To sektory, w których model hybrydowy - część osób na etacie, część na B2B - jest szczególnie popularny.

Dokumenty nie wystarczą

Największym błędem firm będzie przekonanie, że wystarczy poprawić wzór umowy. To za mało.

Jeśli kontrakt mówi o niezależnym przedsiębiorcy, ale w praktyce osoba codziennie loguje się o tej samej godzinie, ma przełożonego, musi prosić o urlop, wykonuje polecenia i nie ponosi realnego ryzyka gospodarczego, dokument będzie miał ograniczoną wartość obronną.

Firmy powinny sprawdzić nie tylko umowy, ale też:

• regulaminy wewnętrzne,
• sposób przydzielania zadań,
• komunikację na Slacku, Teamsach i w mailach,
• system raportowania czasu pracy,
• zasady udziału w spotkaniach,
• sposób oceny i rozliczania współpracowników,
• faktyczną swobodę kontraktora w organizacji pracy.

W praktyce o wyniku kontroli może zdecydować nie paragraf w umowie, ale codzienny mail menedżera.

Interpretacja urzędowa może pomóc, ale nie zastąpi audytu

DGP zwraca uwagę na jeszcze jeden element: ostrożność przy wnioskach o interpretacje. Jeśli firma opisze swój model współpracy zbyt szczerze, bez wcześniejszego audytu, może sama ujawnić ryzyka.

To nie znaczy, że interpretacje są złe. Mogą być użyteczne, ale dopiero wtedy, gdy przedsiębiorca wie, co naprawdę opisuje. W przeciwnym razie wniosek o ochronę może stać się mapą problemów dla urzędów.

Reforma potrzebna, ale musi być precyzyjna

Wzmocnienie PIP ma sens, jeśli celem jest walka z fikcyjnym zatrudnieniem. Nadużywanie B2B i zleceń osłabia ochronę pracowników, zmniejsza wpływy składkowe i tworzy nieuczciwą konkurencję wobec firm, które zatrudniają legalnie.

Ale taka reforma wymaga precyzji. Państwo nie może wrzucić do jednego worka fikcyjnych kontraktów i realnej, niezależnej działalności gospodarczej. W Polsce są tysiące specjalistów, doradców, informatyków i wykonawców, którzy rzeczywiście prowadzą własny biznes i nie powinni być automatycznie traktowani jak ukryci pracownicy.

Granica powinna przebiegać tam, gdzie kończy się samodzielność, a zaczyna podporządkowanie.

Co firmy powinny zrobić teraz?

Najrozsądniejszy ruch to audyt praktyki, nie paniczna wymiana umów.

Przedsiębiorcy powinni sprawdzić, które relacje są najbardziej podobne do etatu, czy kontraktorzy mają realną samodzielność, czy mogą świadczyć usługi dla innych podmiotów, czy ponoszą ryzyko gospodarcze i czy menedżerowie nie traktują ich jak podwładnych.

Najbezpieczniejsze będą te firmy, które potrafią pokazać spójność między trzema poziomami:

• umową,
• procedurami,
• rzeczywistym sposobem współpracy.

Jeśli te trzy elementy mówią coś innego, problem nie zniknie od zmiany nagłówka dokumentu.

Najważniejsze pytanie: co pokaże praktyka PIP

Jedno jest jednak jasne już teraz: firmy oparte na masowym B2B i zleceniach nie powinny czekać na pierwszą kontrolę. Jeżeli model współpracy jest uczciwy, warto go uporządkować i udokumentować. Jeżeli jest fikcją, nowe przepisy mogą tylko przyspieszyć moment, w którym ta fikcja stanie się kosztowna.