Polska i Litwa wzmacniają reakcję na incydenty z dronami

Ministrowie obrony Polski i Litwy uzgodnili współpracę przy wyjaśnianiu dwóch najnowszych incydentów z bezzałogowcami. Nad Litwą myśliwce NATO zestrzeliły obiekt, który prawdopodobnie nadleciał od strony Białorusi. Dzień wcześniej polskie służby wydobyły z Bałtyku dron wstępnie rozpoznany jako rosyjska konstrukcja wojskowa. Pochodzenie, trasa i przeznaczenie obu maszyn wymagają dalszych badań, dlatego nie ma podstaw do łączenia zdarzeń w jedną operację.

Alarm ogłoszono krótko po północy, gdy obiekt pojawił się w litewskiej przestrzeni powietrznej i przemieszczał na zachód. Włoskie myśliwce pełniące dyżur NATO wystartowały z bazy w Szawlach i zniszczyły drona w rejonie Pratkūnai w okręgu kowieńskim. Operacja zakończyła się bez ofiar oraz potwierdzonych szkód na ziemi.

Było to pierwsze zestrzelenie bezzałogowca nad terytorium Litwy. Decyzja pokazała, że misja sojusznicza może przejść od identyfikacji i eskorty do użycia uzbrojenia przeciw małemu celowi. Nie daje jednak pełnej odpowiedzi o skuteczności systemu, ponieważ wiele dronów leci nisko, ma niewielką powierzchnię odbicia i może być wykrytych zbyt późno.

Pierwsze informacje wskazują, że dron wszedł nad Litwę od strony Białorusi. Służby muszą jeszcze określić jego typ, wyposażenie, trasę wcześniejszego lotu i możliwy punkt startu. Granica przekroczona przez obiekt jest ważną wskazówką, ale sama nie rozstrzyga, kto był operatorem ani czy lot miał charakter zamierzony.

Odpowiedź może przynieść analiza szczątków, pamięci pokładowej, podzespołów nawigacyjnych i zapisów radarowych. Znaczenie mają także ślady materiałów wybuchowych, rodzaj głowicy lub brak uzbrojenia oraz częstotliwości używane do sterowania. Dopiero połączenie tych danych pozwoli odróżnić rozpoznanie, zaplanowany atak, błąd nawigacji i maszynę zniesioną przez zakłócenia elektroniczne.

Obiekt został zniszczony na obszarze położonym w pobliżu Kowna i zbiornika kowieńskiego. W regionie znajduje się elektrownia szczytowo pompowa Kruonis, ważna dla równoważenia litewskiego systemu energii. Bliskość infrastruktury krytycznej nie dowodzi, że była ona celem, lecz uzasadnia dokładne odtworzenie trasy oraz sprawdzenie czasu i wysokości lotu.

Ochrona takiego obiektu nie może zależeć wyłącznie od myśliwca. Potrzebne są radary zdolne wykrywać małe cele, czujniki pasywne, obserwacja optyczna, zakłócanie łączności i środki przechwytujące o niższym koszcie. Warstwowy układ pozwala dobrać odpowiedź do zagrożenia oraz ograniczyć ryzyko, że szczątki zestrzelonej maszyny spadną na ludzi lub instalacje.

Dzień wcześniej wojsko zlokalizowało i wydobyło bezzałogowiec z wody w rejonie Rusinowa niedaleko Jarosławca. Wstępne oględziny wskazywały na rosyjską wojskową konstrukcję o cechach rozpoznawczych. Minister obrony informował o rosnącym prawdopodobieństwie, że jest to nowy wariant drona Gerbera, który mógł zostać utracony podczas działań lub prób nad Bałtykiem.

To nadal ocena wstępna. Pobyt w słonej wodzie może zniszczyć elektronikę, pamięć i oznaczenia, utrudniając ustalenie ostatniego lotu. Badanie powinno objąć numery części, sposób montażu, oprogramowanie, wyposażenie obserwacyjne i ewentualne pozostałości ładunku. Ważne jest także odtworzenie dryfu, ponieważ miejsce odnalezienia nie musi odpowiadać miejscu upadku do morza.

Litewski dron został wykryty w locie i zestrzelony po przekroczeniu przestrzeni państwa NATO. Polski obiekt odnaleziono w morzu, bez potwierdzonej daty i trasy ostatniej misji. Odmienny stan dowodów sprawia, że oba incydenty trzeba badać osobno. Bliskość w czasie uzasadnia wymianę informacji, lecz nie stanowi dowodu wspólnego planu ani jednego operatora.

Polska i Litwa mogą porównać konstrukcję płatowców, napęd, podzespoły, oprogramowanie i charakterystyczne ślady produkcyjne. Wspólny obraz radarowy regionu pozwoli sprawdzić, czy wcześniej obserwowano podobne cele nad Bałtykiem, Białorusią lub obwodem królewieckim. Dopiero zgodność kilku niezależnych elementów może uzasadnić szerszy wniosek o źródle i celu lotów.

Państwa bałtyckie nie utrzymują własnego lotnictwa myśliwskiego, dlatego ich przestrzeń chronią rotacyjne siły sojuszników. Samoloty stacjonujące w Szawlach mogą szybko reagować na naruszenia i nieidentyfikowane obiekty. Myśliwiec daje prędkość, zasięg i możliwość identyfikacji wzrokowej, ale koszt jego lotu oraz pocisku jest wysoki w porównaniu z tanim dronem.

Rosnąca liczba bezzałogowców wymusza zmianę ekonomii obrony. Drogie rakiety powinny pozostać dostępne dla celów stwarzających najwyższe zagrożenie, a prostsze maszyny mogą być zwalczane przez systemy lufowe, własne drony przechwytujące lub zakłócanie. Skuteczna ochrona wymaga także jasnych zasad użycia siły i szybkiego przekazywania danych między wojskiem, policją, lotnictwem cywilnym oraz operatorami infrastruktury.

Litewski alarm objął Wilno i okoliczne rejony, a ruch na lotnisku został czasowo ograniczony. Taka decyzja zmniejsza ryzyko dla samolotów pasażerskich i daje mieszkańcom informację o możliwym zagrożeniu. Zbyt szerokie lub częste komunikaty mogą jednak osłabić reakcję społeczną, jeśli odbiorcy nie rozumieją obszaru, czasu i zalecanego zachowania.

Komunikat powinien mówić, gdzie występuje zagrożenie, czy należy pozostać w budynku i kiedy alarm odwołano. Po incydencie władze muszą szybko podać potwierdzone fakty oraz jasno oznaczyć elementy nadal badane. Ostrożny język ogranicza dezinformację i zapobiega przypisywaniu pochodzenia obiektu przed zakończeniem oględzin. Zaufanie jest częścią odporności systemu równie ważną jak techniczne wykrycie celu.

Uzgodnienie wspólnych działań przez ministrów obrony może przyspieszyć wymianę zapisów radarowych, wyników badań laboratoryjnych i informacji wywiadowczych. Oba państwa chronią ten sam obszar Bałtyku oraz lądowy odcinek wschodniej flanki. Cel poruszający się między sektorami odpowiedzialności nie powinien znikać z obrazu tylko dlatego, że przekroczył granicę administracyjną.

Praktycznym testem będzie czas przekazania ostrzeżenia, zgodność procedur i możliwość wykorzystania informacji przez dyżurne samoloty oraz obronę naziemną. Potrzebne są wspólne ćwiczenia obejmujące małe cele na niewielkiej wysokości, czasowe ograniczenie ruchu cywilnego i zabezpieczenie miejsca upadku. Każdy realny incydent powinien kończyć się listą zmian w sensorach, łączności i zasadach decyzji.

Zestrzelenie nad Litwą i odnalezienie drona u polskiego brzegu pokazują, że zagrożenie bezzałogowe obejmuje cały region Bałtyku. Pierwsza sytuacja potwierdziła zdolność NATO do szybkiej reakcji, a druga dała materiał, który może ujawnić konstrukcję i przeznaczenie rosyjskiego systemu. W obu przypadkach ostateczne ustalenia zależą od badań, nie od pierwszych ocen.

Polska i Litwa powinny połączyć dane, procedury i rozwój tańszych środków przechwytywania, zachowując osobne ścieżki dochodzeń. Nie ma obecnie podstaw do stwierdzenia, że oba obiekty uczestniczyły w jednej operacji albo że litewski dron miał zaatakować konkretną instalację. Ostrożność w ocenie nie osłabia reakcji obronnej, lecz zwiększa wiarygodność decyzji podejmowanych przez państwa i NATO.