Polska traci cenową przewagę. Towary i usługi coraz szybciej doganiają Unię

Polska wciąż jest tańsza od wielu krajów Europy, ale ta przewaga topnieje szybciej, niż sugerują codzienne rozmowy o inflacji. Porównanie poziomów cen za 2025 r. pokazuje, że część wydatków jest nadal relatywnie niska, ale żywność, mieszkania, usługi i wybrane towary coraz mocniej zbliżają się do średniej unijnej. Dla gospodarstw domowych to inny problem niż jednorazowy wzrost cen: chodzi o trwałą zmianę kosztu życia.

Przez lata polski konsument korzystał z prostej przewagi: wiele towarów i usług kosztowało mniej niż na Zachodzie. Różnica była widoczna dla turystów, firm i osób pracujących za granicą. Teraz ta luka jest mniejsza. W przypadku przeciętnych cen towarów konsumpcyjnych Polska przeszła z poziomu 44,4 proc. średniej unijnej w 2021 r. do 63,4 proc. w 2025 r.

To nie oznacza, że Polska nagle stała się drogim krajem w absolutnym porównaniu. Nadal wiele cen jest niższych niż w Niemczech, Skandynawii czy Irlandii. Zmieniło się tempo doganiania. Jeżeli ceny rosną szybciej niż poczucie bezpieczeństwa finansowego gospodarstw domowych, ludzie zaczynają odczuwać drożyznę nawet wtedy, gdy statystycznie kraj pozostaje tańszy od średniej UE.

W debacie publicznej najczęściej pojawia się inflacja, czyli tempo wzrostu cen w czasie. Porównanie poziomów cen odpowiada na inne pytanie: ile kosztuje podobny koszyk dóbr i usług w różnych państwach. To ważne, bo kraj może mieć umiarkowaną bieżącą inflację, a jednocześnie szybko zbliżać się cenowo do bogatszych gospodarek.

Takie zestawienie nie mówi też, czy mieszkańców faktycznie stać na dany koszyk. Nie uwzględnia różnic w płacach, podatkach, strukturze wydatków i jakości usług publicznych. Dlatego sam fakt, że Polska jest tańsza od średniej, nie wystarcza do oceny komfortu życia. Liczy się relacja cen do dochodów i to, które kategorie pochłaniają największą część budżetu.

Koszty mieszkania i jego utrzymania nadal wyglądają korzystniej niż w wielu krajach Europy. Wydatki obejmujące między innymi prąd, gaz, wodę i ścieki były na poziomie około 52,2 proc. średniej unijnej. Jeszcze w 2022 r. ten poziom był znacznie niższy i wynosił około 42 proc. To szybki ruch w stronę europejskich stawek.

Podobny kierunek widać przy cenach mieszkań. Poziom około 59,7 proc. średniej UE wciąż oznacza relatywną przewagę, ale nie rozwiązuje polskiego problemu dostępności lokali. Dla kupującego liczy się nie tylko to, że mieszkanie jest tańsze niż w Niemczech czy Szwajcarii, lecz także lokalna płaca, zdolność kredytowa, koszt najmu i tempo wzrostu cen w największych miastach.

Fryzjer, dentysta, drobne naprawy, transport lokalny czy wiele usług osobistych nadal kosztują w Polsce mniej niż w większości droższych krajów Europy. Ogólny poziom cen usług konsumenckich wynosił około 59,4 proc. średniej unijnej. To jedna z tych kategorii, które przez lata budowały wrażenie, że codzienne życie w Polsce jest tańsze.

Jednocześnie usługi są mocno powiązane z wynagrodzeniami. Gdy rosną płace, czynsze, energia i koszty prowadzenia działalności, usługodawca przenosi część rachunku na klienta. Tańsze usługi mogą więc drożeć szybko, zwłaszcza tam, gdzie brakuje pracowników albo lokalny popyt jest wysoki.

Najbardziej odczuwalna dla wielu rodzin jest żywność. Ceny jedzenia i napojów bezalkoholowych w Polsce były przeciętnie o około 10,5 proc. niższe od średniej unijnej. Jeszcze w 2022 r. dystans był dużo większy i wynosił około 25,5 proc. To oznacza, że sklep spożywczy coraz słabiej pełni funkcję amortyzatora kosztów życia.

Szczególnie wyraźnie widać to w produktach, które kupuje się często. Nabiał i warzywa szybko zbliżyły się do średnich stawek w UE. Dla rodzin nie ma większego znaczenia, czy statystyka nadal pokazuje kilka procent przewagi, jeżeli codzienny koszyk wymaga częstszych kompromisów: tańszej marki, mniejszej ilości albo rezygnacji z części produktów.

Niektóre pozycje przestały pasować do obrazu taniego kraju. Napoje alkoholowe są już droższe niż średnio w Unii, co w dużej mierze wiąże się z polityką akcyzową. Obuwie także wypada powyżej średniej unijnej, a w części dóbr cyfrowych i oprogramowania ceny nie dają konsumentowi wyraźnej premii za polski rynek.

To pokazuje, że doganianie cen nie przebiega równo. Jedne kategorie długo pozostają tańsze dzięki lokalnym kosztom pracy albo konkurencji, a inne szybko globalizują się przez import, marże, logistykę, podatki i kurs walutowy. Konsument nie kupuje jednak średniej statystycznej, tylko konkretny koszyk. Dlatego dwie rodziny mogą zupełnie inaczej odczuwać tę samą zmianę poziomu cen.

Dla przedsiębiorstw zmiana ma dwa oblicza. Z jednej strony wyższe ceny mogą oznaczać większe przychody nominalne i łatwiejsze konkurowanie z importem w części segmentów. Z drugiej strony kończy się prosty argument, że Polska jest atrakcyjna głównie dlatego, że jest tania. Jeśli koszty lokali, usług, energii i pracy rosną, firma musi szukać przewagi w jakości, efektywności i organizacji.

Eksporterzy mogą także odczuwać presję na marżach. Droższe komponenty, transport i usługi lokalne zmniejszają różnicę między polską ceną a ceną zachodnich konkurentów. To nie musi być złe, jeżeli gospodarka przechodzi na wyższą wartość dodaną. Jest problemem wtedy, gdy ceny rosną szybciej niż produktywność.

Najważniejsze jest odróżnienie ogólnego nastroju od własnego koszyka. Jedna rodzina mocniej odczuje mieszkanie, druga paliwo, trzecia żywność, a czwarta usługi medyczne albo opiekę nad dziećmi. Porównanie z Europą pomaga zrozumieć trend, ale domowy budżet trzeba czytać przez pryzmat realnych wydatków.

W praktyce warto raz na kilka miesięcy sprawdzić najdroższe stałe pozycje: czynsz, energię, transport, żywność, abonamenty, ubezpieczenia i kredyt. Jeżeli kilka kategorii rośnie jednocześnie, nawet niska miesięczna inflacja nie daje poczucia ulgi. Budżet domowy odczuwa poziom cen, nie tylko wskaźnik z komunikatu.

Polska nadal nie jest jednym z najdroższych krajów Europy, ale szybciej traci cenową odrębność. Najbardziej widać to tam, gdzie wydatki są codzienne: w żywności, usługach, mieszkaniu i kosztach utrzymania.

Najważniejsze pytanie nie brzmi już, czy w Polsce jest taniej niż na Zachodzie. Coraz ważniejsze jest to, czy dochody, produktywność i jakość usług nadążają za cenami. Bez tego doganianie Europy będzie dla wielu osób wyglądało bardziej jak drożyzna niż awans gospodarczy.