Sejm uchwalił pomoc dla poszkodowanych w Czystym Powietrzu

Właściciele domów, którzy po nierzetelnej termomodernizacji zostali z żądaniem zwrotu dotacji, mogą otrzymać nowe narzędzia ochrony. Sejm 8 października uchwalił ustawę przewidującą między innymi zawieszenie spłaty i możliwość umorzenia należności. Przepisy wymagają jeszcze dalszego procedowania, a pomoc będzie zależała od sytuacji konkretnego beneficjenta.

Problem dotyczy sytuacji, w której dotacja została wypłacona, lecz prace nie zostały wykonane albo wykonano je nieprawidłowo z przyczyn niezależnych od właściciela domu. Beneficjent pozostaje stroną umowy z funduszem, dlatego samo wskazanie winy wykonawcy nie usuwało dotychczas ryzyka finansowego. Żądanie oddania pieniędzy mogło trafiać do osoby, która nie otrzymała obiecanego ocieplenia lub sprawnego źródła ciepła.

Nowa ustawa ma zmienić sposób postępowania z takimi zobowiązaniami. Przewiduje ochronę beneficjenta podczas postępowania karnego, wyłączenie jego odpowiedzialności po spełnieniu określonych przesłanek oraz pomoc osobom, które nie są w stanie spłacić należności. Fundusze mają także otrzymać podstawę do dochodzenia środków bezpośrednio od wykonawców.

Za uchwaleniem ustawy głosowało 432 posłów, a dziewięciu wstrzymało się od głosu. Kolejnym etapem jest rozpatrzenie przepisów przez Senat. Sam wynik głosowania nie daje jeszcze podstawy do uznania, że obecne wezwanie do zapłaty straciło znaczenie.

Zakres pomocy został powiązany z umowami zawartymi na podstawie wniosków złożonych od 15 lipca 2022 roku do 28 listopada 2024 roku. To istotna różnica wobec uproszczenia, że liczy się wyłącznie dzień podpisania umowy. Właściciel powinien odnaleźć potwierdzenie złożenia wniosku, numer umowy i obowiązujące przy niej warunki wypłaty.

Przewidziano również możliwość objęcia wcześniejszych wniosków, jeśli stosowano do nich analogiczne zasady przekazywania dofinansowania bezpośrednio wykonawcy. Ocena takiej sytuacji wymaga sprawdzenia dokumentów. Sam rok rozpoczęcia remontu lub data faktury nie rozstrzyga, czy konkretna umowa mieści się w zakresie ustawy.

Pomoc ma dotyczyć niewykonania zobowiązań z przyczyn niezależnych od beneficjenta. Nie będzie więc powszechnym zwolnieniem z rozliczenia każdej dotacji. Rozwiązania obejmują również spadkobierców, którzy przejęli zobowiązania związane z umową osoby zmarłej.

W przypadku spadkobiercy potrzebne będzie także ustalenie, na jakiej podstawie przejął on zobowiązanie. Przewidziano oświadczenie o nabyciu spadku, a na żądanie funduszu również okazanie dokumentu potwierdzającego dziedziczenie. Sprawa może wymagać więc odtworzenia dokumentacji inwestycji prowadzonej wcześniej przez inną osobę.

Podstawą planowanego zawieszenia spłaty ma być wszczęcie postępowania karnego dotyczącego przestępstwa związanego z realizacją umowy i popełnionego na szkodę beneficjenta lub spadkobiercy. Samo wysłanie zawiadomienia do policji albo prokuratury nie jest tym samym co wszczęcie postępowania. W dokumentacji potrzebne będzie potwierdzenie, że sprawa osiągnęła wymagany etap.

Wniosek ma trafiać do właściwego funduszu ochrony środowiska. Powinien pozwalać na ustalenie tożsamości wnioskodawcy i wskazywać umowę, której dotyczy należność. Dołączenie dokumentu potwierdzającego wszczęcie postępowania ma umożliwić zastosowanie ochrony od dnia doręczenia kompletnego wniosku.

Przewidziano też możliwość tymczasowego wstrzymania dochodzenia należności po uzyskaniu przez fundusz informacji o zawiadomieniu. Ten mechanizm ma charakter odrębny od zawieszenia spłaty po wszczęciu postępowania. Nie należy traktować obu czynności jako automatycznego skutku każdego zgłoszenia.

Planowane zawieszenie ma trwać do prawomocnego zakończenia postępowania karnego. Ochrona na czas wyjaśniania sprawy może zmniejszyć bieżącą presję na gospodarstwo domowe, ale nie rozstrzyga od razu, kto ostatecznie poniesie ciężar finansowy. Wynik postępowania i związek przestępstwa z niewykonaną inwestycją pozostają kluczowe.

Przewidziane rozwiązanie nie wyłącza naliczania odsetek za okres zawieszenia lub tymczasowego wstrzymania dochodzenia należności. Dlatego informacja o przerwie w spłacie nie powinna być interpretowana jako zamrożenie wszystkich skutków finansowych. W korespondencji z funduszem potrzebne będzie rozróżnienie kwoty głównej, odsetek i kosztów dochodzenia środków.

Prawomocne skazanie sprawcy za przestępstwo skutkujące niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy ma wyłączać odpowiedzialność beneficjenta wobec funduszu w ustawowym zakresie. Znaczenie będzie miało również to, czy poszkodowany odzyskał pieniądze od wykonawcy. Mechanizm nie ma prowadzić do podwójnego zatrzymania tych samych środków.

Jeśli poszkodowany odzyska część środków od wykonawcy, powinien zachować potwierdzenie kwoty i daty wpływu oraz przekazać informację funduszowi. Zakres ochrony ma uwzględniać takie odzyskane pieniądze. Rozliczenie nie kończy się zatem na samym stwierdzeniu, że doszło do przestępstwa.

Osobną ścieżkę przewidziano dla beneficjentów i spadkobierców, którzy nie mogą skutecznie skorzystać z podstawowych form ochrony i znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. Fundusz ma móc odroczyć spłatę, rozłożyć należność na raty albo umorzyć ją w całości lub części. Odpowiednia forma pomocy będzie wymagała uzasadnienia.

Przy odroczeniu i ratach znaczenie mają względy społeczne lub gospodarcze oraz możliwości płatnicze wnioskodawcy. Umorzenie ma służyć sytuacjom, w których spłata oznaczałaby nadmierny uszczerbek dla beneficjenta lub utrzymywanych przez niego bliskich. Nie wystarczy samo przekonanie, że zobowiązanie jest niesprawiedliwe.

Dokumentacja powinna pokazywać przychody, koszty utrzymania i okoliczności uzasadniające wniosek. Dla gospodarstwa domowego oznacza to potrzebę uporządkowania rachunków oraz informacji o osobach pozostających na utrzymaniu. Decyzja ma należeć do zarządu właściwego funduszu, dlatego przyznanie ulgi nie będzie automatyczne.

Przydatne będzie zebranie w jednym miejscu umowy o dofinansowanie, umowy z wykonawcą, pełnomocnictw, faktur, potwierdzeń płatności i korespondencji. Zdjęcia wykonanych prac, protokoły odbioru oraz opis niewykonanych elementów pomogą odtworzyć przebieg inwestycji. Dokumenty powinny pokazywać, co rzeczywiście wydarzyło się z pieniędzmi i pracami.

Warto sporządzić chronologię obejmującą złożenie wniosku, zawarcie umów, wypłatę zaliczki, terminy robót i wezwania funduszu. Osobno należy zachować pisma organów ścigania. Takie uporządkowanie pozwala uniknąć pomylenia zawiadomienia z potwierdzeniem wszczęcia postępowania lub nieaktualnego dokumentu z późniejszym rozstrzygnięciem.

Do czasu wejścia nowych przepisów w życie nie należy zakładać, że terminy wskazane w istniejącej korespondencji przestały biec. Bezpiecznym krokiem jest ustalenie z funduszem aktualnego statusu sprawy i dostępnych obecnie rozwiązań. Planowana ustawa nie zastępuje indywidualnej odpowiedzi na otrzymane pismo.

Uchwalona przez Sejm pomoc może zmienić sytuację właścicieli domów, którzy odpowiadają za skutki nierzetelnych działań wykonawcy. Jej podstawą będą jednak konkretna umowa, udokumentowana szkoda i przesłanki odpowiedniej formy ochrony. Najważniejsze jest rozróżnienie zawieszenia spłaty, wyłączenia odpowiedzialności i uznaniowego umorzenia.

Na obecnym etapie potrzebne są dwie rzeczy: przygotowanie dokumentów oraz obserwowanie dalszego procedowania ustawy. Przepisy mają ograniczyć ciężar po stronie poszkodowanych, ale samo ich uchwalenie w Sejmie nie zamyka indywidualnych spraw z funduszami.