UE przekazuje Ukrainie 1,4 mld euro z dochodów od rosyjskich aktywów

Kreml nazwał kradzieżą kolejną wypłatę dla Ukrainy finansowaną z dochodów powstających przy zamrożonych aktywach rosyjskiego banku centralnego. Najnowsza transza wynosi 1,4 mld euro. Spór dotyczy pieniędzy zarobionych przez instytucje przechowujące unieruchomione rezerwy, a nie przejęcia samego rosyjskiego kapitału. To rozróżnienie jest podstawą unijnej konstrukcji prawnej i zarazem głównym punktem rosyjskiego sprzeciwu.

Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow uznał przekazanie środków Ukrainie za działanie bezprawne i zapowiedział obronę rosyjskich interesów. Ostra reakcja pojawiła się po informacji o kolejnej wpłacie do unijnego mechanizmu wsparcia. Kwota 1,4 mld euro odpowiada nadzwyczajnym dochodom wygenerowanym w pierwszej połowie 2026 r. przez aktywa rosyjskiego banku centralnego unieruchomione po pełnoskalowej inwazji na Ukrainę.

Była to piąta taka operacja. Od uruchomienia mechanizmu dochody powstałe dzięki zamrożeniu rosyjskich rezerw sięgnęły łącznie około 8 mld euro. Nie oznacza to, że Unia przejęła rezerwy o tej wartości. Kwota obejmuje zyski naliczone od środków, których właściciel nie może używać, wypłacać ani przenosić z powodu sankcji.

Po nałożeniu sankcji rosyjskie papiery wartościowe i płatności związane z tymi instrumentami pozostały w europejskich centralnych depozytach papierów wartościowych. Gdy obligacje zapadają albo wypłacają kupony, pojawia się gotówka, której nie można przekazać rosyjskiemu bankowi centralnemu. Depozyty inwestują te salda w bezpieczne, krótkoterminowe instrumenty i uzyskują odsetki.

Unijne przepisy traktują nadzwyczajne zyski jako przychód instytucji przechowujących aktywa, powstały dzięki wyjątkowej sytuacji sankcyjnej. Sam kapitał pozostaje zapisany jako własność rosyjskiego banku centralnego i nadal jest unieruchomiony. Ta konstrukcja ma ograniczać ryzyko naruszenia immunitetu państwowego oraz prawa własności, choć Rosja odrzuca takie rozumowanie i może próbować je podważać w sądach.

Odsetki i inne dochody są dzielone w proporcji ustalonej przez UE. Dziewięćdziesiąt pięć procent trafia do Ukraine Loan Cooperation Mechanism, czyli mechanizmu pomagającego spłacać pożyczki udzielone Ukrainie w ramach inicjatywy państw G7. Pozostałe pięć procent zasila Europejski Instrument na rzecz Pokoju, z którego finansowane jest wsparcie wojskowe.

Takie rozwiązanie łączy bieżące potrzeby Ukrainy z długoterminowym finansowaniem. G7 zadeklarowała pakiet pożyczek o wartości około 50 mld dolarów, oparty na przyszłych dochodach od zamrożonych rosyjskich aktywów. Ukraina otrzymuje pieniądze wcześniej, a nadzwyczajne zyski mają przez kolejne lata służyć obsłudze zobowiązań wobec państw i instytucji, które wypłaciły pożyczki.

W maju 2024 r. przyjęto akty prawne umożliwiające wykorzystanie zysków netto osiąganych przez depozyty posiadające znaczne rosyjskie aktywa. Instytucje muszą oddzielać te przychody od własnego majątku i nie mogą ich swobodnie wypłacać udziałowcom. Unia nakłada też obowiązki dotyczące kosztów zarządzania, podatków i raportowania.

W grudniu 2025 r. Rada UE wzmocniła blokadę transferu samych aktywów z powrotem do Rosji. Decyzja miała zmniejszyć ryzyko, że okresowe przedłużanie sankcji lub sprzeciw jednego państwa doprowadzi do nagłego odblokowania rezerw, które stanowią podstawę przyszłych przepływów. Nie jest to jednak konfiskata kapitału. Własność i ostateczny los rezerw pozostają przedmiotem osobnej debaty prawnej i politycznej.

Rozdzielenie kapitału od dochodu ma także znaczenie dla banków centralnych innych państw. Rezerwy są lokowane za granicą w przekonaniu, że korzystają ze szczególnej ochrony. Bezpośrednie przejęcie kapitału mogłoby skłonić część rządów do ograniczenia aktywów trzymanych w euro. Obecny model ma wspierać Ukrainę przy mniejszym ryzyku dla zaufania do europejskiego systemu finansowego, choć nie usuwa go całkowicie.

Moskwa ma kilka możliwych narzędzi odpowiedzi. Rosyjskie podmioty mogą wszczynać postępowania przeciw europejskim instytucjom, domagać się zabezpieczenia majątku albo wykorzystywać krajowe sądy do zajmowania aktywów zachodnich firm znajdujących się w Rosji. Skuteczność takich działań będzie zależała od jurysdykcji, treści sankcji oraz możliwości wykonania orzeczeń poza Rosją.

Dla europejskich depozytów ryzyko nie jest wyłącznie teoretyczne. Muszą utrzymywać dodatkowe bufory, prowadzić skomplikowane rozliczenia i przygotowywać się na wieloletnie spory. Koszty prawne mogą zmniejszać dochód dostępny dla Ukrainy. Jednocześnie sama groźba pozwów nie unieważnia unijnych aktów. Dopóki właściwy sąd ich nie uchyli albo prawodawca ich nie zmieni, instytucje są zobowiązane wykonywać obowiązujące przepisy.

Osobnym problemem pozostaje egzekucja rozstrzygnięć. Wyrok wydany w Rosji nie musi być uznany w państwie unijnym, a europejskie orzeczenie może nie dać się wykonać wobec majątku chronionego lub znajdującego się poza właściwą jurysdykcją. Spór może więc prowadzić do równoległych postępowań i blokad aktywów, bez szybkiego, jednolitego finału.

Dochody zależą od wartości zgromadzonych sald, terminów zapadalności rosyjskich instrumentów, poziomu stóp procentowych i kosztów ponoszonych przez depozyty. Gdy europejskie stopy spadają, rentowność bezpiecznych lokat może się obniżać. Przyszłe transze nie muszą więc powtarzać kwoty 1,4 mld euro ani utrzymywać tempa znanego z wcześniejszych okresów.

To istotne dla planowania finansów Ukrainy i obsługi pożyczek G7. Mechanizm tworzy ważne źródło przychodów, lecz nie zastępuje regularnej pomocy budżetowej i wojskowej. Państwa wspierające Kijów nadal ponoszą ryzyko, że wpływy okażą się niższe od oczekiwań albo że zakończenie sankcji będzie wymagało uzgodnienia innego sposobu spłaty zobowiązań.

Zamrożone aktywa są jednocześnie narzędziem nacisku, zabezpieczeniem finansowym i potencjalnym elementem przyszłego porozumienia. Ukraina oczekuje, że Rosja pokryje koszty zniszczeń wojennych. Część państw opowiada się za dalej idącym użyciem kapitału, inne obawiają się naruszenia immunitetu rezerw banku centralnego i wpływu takiej decyzji na wiarygodność europejskich rynków finansowych.

Najbliższe miesiące pokażą, czy UE utrzyma obecny model, czy będzie szukać nowych sposobów wykorzystania rezerw. Kluczowe będą orzeczenia sądów, trwałość sankcji, poziom generowanych dochodów oraz ustalenia G7. Każda zmiana wymaga precyzyjnego rozdzielenia trzech działań: zamrożenia aktywów, przeznaczenia zysków i trwałego przejęcia kapitału.

Przekazanie Ukrainie 1,4 mld euro nie jest konfiskatą tej samej kwoty z rezerw rosyjskiego banku centralnego. Unia wykorzystuje nadzwyczajne dochody wygenerowane przez instytucje przechowujące zamrożony kapitał, a same rezerwy pozostają unieruchomione. Konstrukcja ma zapewnić Ukrainie finansowanie i ograniczyć ryzyko prawne, lecz nie usuwa sporów o własność, immunitet państwa i możliwe środki odwetowe. Dlatego rosyjska reakcja jest częścią dłuższej batalii prawnej i politycznej, której wynik wpłynie na wsparcie Ukrainy oraz przyszłość międzynarodowych rezerw.