Projekt zmian w recyklingu paneli PV przyjęty przez rząd

Rozwiązania przygotowane w ramach UC97 mają uporządkować przepisy odpadowe i dostosować je do prawa Unii Europejskiej. Przyjęcie przez rząd oznacza przejście do kolejnego etapu procedowania. Na 21 października sam ten fakt nie daje podstawy, by przedstawiać proponowane obowiązki jako już obowiązujące prawo.

Zasadniczy termin wejścia zmian w życie jest proponowany na 1 stycznia 2027 roku. Ostateczne obowiązki i daty będą zależeć od dalszych prac oraz treści ogłoszonej ustawy. Firma powinna więc przygotować dokumentację i analizę kosztów, ale nie traktować roboczego harmonogramu jak zakończonego procesu legislacyjnego.

Jedną z przyczyn nowelizacji jest wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-181/20. Dotyczył on obciążania producentów kosztami zagospodarowania paneli wprowadzonych do obrotu w okresie od 13 sierpnia 2005 roku do 13 sierpnia 2012 roku. Problemem było nakładanie odpowiedzialności z nieuzasadnionym skutkiem wstecznym.

To tło unijne tłumaczy, dlaczego w dyskusji pojawia się rok 2012. Osobną kwestią jest sposób przełożenia zasad na polskie regulacje. Przepisy krajowe objęły panele fotowoltaiczne od 1 stycznia 2016 roku, dlatego projektowane rozwiązania odnoszą się również do tej granicy.

Dat 2012 i 2016 nie należy więc używać zamiennie. Pierwsza wiąże się z zakresem unijnej sprawy, druga z polskim podziałem odpowiedzialności za określone kategorie sprzętu. Dla konkretnego właściciela znaczenie ma przepis krajowy dotyczący jego sytuacji, a nie samo hasło o starych panelach.

W projektowanych polskich rozwiązaniach znaczenie ma rozróżnienie paneli przeznaczonych dla gospodarstw domowych i sprzętu innego rodzaju. Dla paneli domowych wprowadzonych do obrotu przed 1 stycznia 2016 roku przewidziano zaliczenie do tak zwanego sprzętu dawnego. Sama ta kwalifikacja nie oznacza automatycznego rachunku wystawianego każdemu właścicielowi domu.

Przy panelach innych niż przeznaczone dla gospodarstw domowych projekt zakłada przesunięcie odpowiedzialności za finansowanie zagospodarowania określonych dawnych odpadów na użytkownika. Chodzi o sprzęt wprowadzony do obrotu od 13 sierpnia 2005 roku do 31 grudnia 2015 roku.

To rozróżnienie jest ważniejsze niż potoczne określenie instalacji jako firmowej lub prywatnej. Prawidłowe zastosowanie zasad wymaga oceny kategorii sprzętu i okoliczności jego wprowadzenia na rynek. Nie wystarczy spojrzeć na adres, pod którym zamontowano moduły.

Wprowadzenie do obrotu i instalacja to różne zdarzenia. Panel mógł trafić na rynek wcześniej niż został zamontowany u końcowego użytkownika. Sama data odbioru instalacji może więc nie wyjaśniać, do której kategorii należy dany sprzęt.

Właściciel powinien zebrać faktury, dokumenty zakupu, dane producenta oraz informacje o pochodzeniu modułów. Przy sprzęcie używanym szczególnie przydatna będzie historia jego nabycia i wcześniejszego użytkowania. Dokumentacja ułatwi rozmowę z podmiotem odbierającym odpady lub obsługującym obowiązki producenta.

Nie oznacza to, że każdy właściciel ma natychmiast zamawiać płatną ekspertyzę. Rozsądnym pierwszym krokiem jest uporządkowanie posiadanych danych i sprawdzenie, czy planowana wymiana obejmuje właśnie kategorię wskazaną w nowych przepisach. Szczegółowa ocena kosztu powinna dotyczyć konkretnego przypadku.

Przykładowo zakup używanego panelu w 2020 roku nie przesądza, że po raz pierwszy wprowadzono go do obrotu właśnie wtedy. Przy badaniu daty granicznej istotne mogą być wcześniejsze dokumenty. Z kolei sam stary wygląd modułu nie dowodzi, że należy on do kategorii objętej projektowaną zmianą.

Nowelizacja nie ogranicza się do fotowoltaiki. Wprowadza także zasady dotyczące autoryzowanych przedstawicieli w systemach rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Chodzi o podmioty, które mają wykonywać w Polsce obowiązki związane z zagospodarowaniem odpadów po produktach trafiających na krajowy rynek.

Zagraniczni sprzedawcy baterii, akumulatorów i produktów w opakowaniach, dostarczający je bezpośrednio konsumentom w Polsce, mają być zobowiązani do wyznaczenia takiego przedstawiciela. Dla pozostałych zagranicznych przedsiębiorców, w tym producentów pojazdów korzystających z pośredników, projekt przewiduje odmienny sposób organizacji tych obowiązków.

Znaczenie dla polskiej firmy zależy od jej miejsca w łańcuchu dostaw. Importer, dystrybutor i końcowy użytkownik instalacji nie pełnią tej samej funkcji. Przy ocenie zmian trzeba najpierw ustalić własną rolę, a dopiero potem przypisywać sobie określone obowiązki.

Planowana modernizacja instalacji może obejmować demontaż, transport i zagospodarowanie zużytego sprzętu. Podział prawnej odpowiedzialności za finansowanie odpadów nie musi oznaczać identycznego rozliczenia każdej z tych usług. Warto poprosić wykonawcę o wyraźne rozdzielenie pozycji w ofercie.

Firma powinna też sprawdzić, kto ma przejąć odpad i jakie dokumenty będą potwierdzać jego przekazanie. Ogólna deklaracja, że wykonawca zajmie się panelami, nie wyjaśnia jeszcze całej organizacji usługi. Przy większej instalacji znaczenie ma uzgodnienie tych warunków przed rozpoczęciem prac.

Na obecnym etapie nie ma podstaw do podawania jednej uniwersalnej stawki recyklingowej dla każdego panelu ani do naliczania jej wszystkim obecnym prosumentom. Zakres obowiązków i rynkowa cena usługi są dwiema odrębnymi sprawami.

Najważniejszy będzie końcowy tekst ustawy, w tym przepisy przejściowe i daty stosowania poszczególnych rozwiązań. Dla przedsiębiorstw planujących wymianę modułów znaczenie ma również to, czy zakres ich sprzętu został prawidłowo określony i kto odpowiada za poszczególne koszty.

Przygotowania warto prowadzić bez pośpiesznej wymiany sprawnych urządzeń wyłącznie pod wpływem nagłówka o nowej opłacie. Racjonalna decyzja powinna łączyć stan techniczny instalacji, warunki umów i rzeczywisty zakres uchwalonych przepisów. Samo przyjęcie projektu nie przesądza o konieczności natychmiastowego demontażu.

Projekt nowelizacji ma uporządkować odpowiedzialność za odpady po sprzęcie i uwzględnić szczególną historię przepisów dotyczących paneli. Dla użytkowników kluczowe są kategoria modułów, ich dokumentacja i etap prac legislacyjnych. Wniosek o jednakowej nowej opłacie dla wszystkich właścicieli fotowoltaiki byłby zbyt daleko idący.