Rząd wraca z ustawą o biometanie i wiatrakach. Największą stawką są stabilne reguły, nie sam nagłówek o dopłatach

Najważniejszą częścią projektu jest dedykowany system aukcyjny dla biometanu z instalacji o mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 1 MW. W praktyce nie chodzi o prostą dotację wypłacaną każdemu inwestorowi, lecz o mechanizm wsparcia cenowego, zbliżony do kontraktu różnicowego, który ma dawać wytwórcom przewidywalność przy wieloletnich inwestycjach.

Według rządowych założeń system ma objąć produkcję około 300 mln metrów sześciennych biometanu rocznie, czyli około 3100 GWh energii. Ocena skutków regulacji wskazuje, że wymagałoby to budowy około 50 nowoczesnych instalacji, przy średniej mocy około 2,8 MW w ekwiwalencie energii elektrycznej. To skala znacznie większa niż pojedyncze lokalne biogazownie.

Biometan jest dla rolnictwa ważny, bo może łączyć gospodarkę odpadami, przetwórstwo rolno-spożywcze i produkcję odnawialnego gazu. Surowcem mogą być odpady organiczne, gnojowica, resztki z produkcji żywności i inne strumienie biomasy. Dla przemysłu i systemu energetycznego biometan ma dodatkową zaletę: po oczyszczeniu może być wprowadzany do sieci gazowej i wykorzystywany tam, gdzie trudno szybko zastąpić gaz innym nośnikiem.

Problemem był dotąd brak wystarczająco stabilnych reguł dla dużych inwestycji. Budowa instalacji, przyłączenie, logistyka substratów, certyfikacja i kontraktowanie odbioru gazu wymagają lat planowania. Bez przewidywalnego systemu wsparcia inwestorzy albo odkładali projekty, albo wybierali mniejsze przedsięwzięcia o niższym ryzyku regulacyjnym.

Projekt przewiduje również ułatwienia dla gazociągu bezpośredniego, którym biogaz, biogaz rolniczy lub biometan mógłby być dostarczany poza miejscem wytworzenia. To ważne, bo produkcja odnawialnego gazu często powstaje tam, gdzie są substraty, a niekoniecznie tam, gdzie znajduje się odbiorca przemysłowy albo wygodne przyłącze do sieci.

Zmiany mają też doprecyzować rozliczenia wytwórców biometanu z operatorem energii odnawialnej. Brzmi technicznie, ale dla inwestora to jeden z fundamentów bankowalności projektu. Bank i partner przemysłowy muszą wiedzieć, jak będzie liczona pomoc, kiedy nastąpi rozliczenie i jakie obowiązki trzeba spełnić, aby nie stracić wsparcia.

W części wiatrowej projekt ma koncentrować się na procedurach, a nie na prostym powrocie do najbardziej konfliktowego sporu o minimalną odległość turbin od zabudowań. Kluczowym narzędziem ma być Zintegrowany Plan Inwestycyjny, czyli szczególna forma miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, która może skrócić etap planistyczny dla inwestycji.

Rząd argumentuje, że ZPI ma przyspieszyć projekty, ale jednocześnie utrzymać udział społeczności lokalnych w decyzjach. To będzie najtrudniejszy test polityczny. Jeśli procedura stanie się tylko skrótem dla inwestora, opór lokalny wzrośnie. Jeśli jednak realnie uporządkuje konsultacje, udział mieszkańców i relacje z gminami sąsiednimi, może odblokować część projektów bez ponownego otwierania najostrzejszego konfliktu.

Projekt zawiera także zmiany dla prosumentów: doprecyzowanie sumowania mocy mikroinstalacji i magazynu energii, bardziej przejrzyste faktury oraz końcowe rozliczenia depozytu prosumenckiego po zmianie sprzedawcy. Dla gospodarstw i małych firm to może być mniej widowiskowe niż biometan czy wiatraki, ale praktycznie ważne, bo obecne rozliczenia bywają nieczytelne.

Szczególnie istotna jest kwestia magazynów energii. Jeżeli przepisy rzeczywiście ułatwią ich montaż przy mikroinstalacjach fotowoltaicznych, prosumenci zyskają większą motywację do autokonsumpcji energii. Sam magazyn nie rozwiąże wszystkich problemów sieci, ale może zmniejszyć presję w godzinach wysokiej produkcji z PV i ograniczyć część konfliktów o przyłączenia.

Wiele rozwiązań było już wcześniej w pakiecie legislacyjnym związanym z ustawą odległościową, ale proces zatrzymało prezydenckie weto. Obecny projekt jest próbą ponownego wprowadzenia części zmian w bardziej technicznej formule. To oznacza, że dla rynku równie ważny jak treść przepisów będzie sygnał polityczny: czy ta wersja ma realną szansę przejść przez parlament i uzyskać podpis prezydenta.

Dla branży OZE najgorszy scenariusz to nie sama ostrożność państwa, ale permanentna niepewność. Inwestor może dostosować się do surowszych reguł, jeśli są stabilne. Trudniej planować projekty, gdy przepisy wracają w kolejnych wersjach, zmieniają się po sporach politycznych albo zatrzymują na końcu procesu legislacyjnego.

Projekt ustawy o OZE jest ważny, bo dotyka trzech słabych punktów polskiej transformacji: braku dużego rynku biometanu, przeciągających się procedur dla lądowego wiatru i nieczytelnych reguł dla prosumentów. Największa stawka nie polega jednak na samym haśle „nowe dopłaty”, lecz na stworzeniu stabilnych zasad, które da się policzyć, sfinansować i obronić politycznie. Biometan potrzebuje bankowalnego systemu aukcyjnego, wiatraki przewidywalnej procedury planistycznej, a prosumenci prostszych rozliczeń. Jeżeli projekt ponownie ugrzęźnie, rynek dostanie nie impuls inwestycyjny, lecz kolejny sygnał, że w Polsce nawet techniczne przepisy OZE są zakładnikiem politycznego sporu.